<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?>
<root><segment>Revista</segment><segment>TOMO,</segment><segment>São</segment><segment>Cristóvão,</segment><segment>v.</segment><segment>44,</segment><segment>e23672,</segment><segment>2025</segment><segment>DOI:10.21669/tomo.v44.23672</segment><segment>Dossiê:</segment><segment>Tecnologias</segment><segment>digitais</segment><segment>e</segment><segment>bem-estar:</segment><segment>o</segment><segment>olhar</segment><segment>da</segment><segment>sociologia</segment><segment>dos</segment><segment>mercados</segment><segment>E-ISSN:2318-9010</segment><segment>/</segment><segment>ISSN:1517-4549</segment><segment>Dossiê</segment><segment>Resumen</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital:</segment><segment>contribuciones</segment><segment>desde</segment><segment>una</segment><segment>sociología</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos/emociones</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero*1</segment><segment>Este</segment><segment>artículo</segment><segment>interpreta</segment><segment>las</segment><segment>“marcas”</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos-que-trabajan</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>Sociedades</segment><segment>4.0</segment><segment>(Scribano</segment><segment>y</segment><segment>Lisdero,</segment><segment>2020),</segment><segment>integrando</segment><segment>aportes</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>teoría</segment><segment>social</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>emociones.</segment><segment>Con</segment><segment>base</segment><segment>en</segment><segment>fuentes</segment><segment>secundarias</segment><segment>y</segment><segment>entrevistas</segment><segment>a</segment><segment>trabajadores</segment><segment>digitales</segment><segment>en</segment><segment>Córdoba</segment><segment>y</segment><segment>Villa</segment><segment>María</segment><segment>(Argentina),</segment><segment>se</segment><segment>busca</segment><segment>problematizar</segment><segment>la</segment><segment>dimen-</segment><segment>sión</segment><segment>emocional</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>y</segment><segment>proponer</segment><segment>una</segment><segment>noción</segment><segment>amplia</segment><segment>de</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”</segment><segment>como</segment><segment>clave</segment><segment>para</segment><segment>comprender</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>reestructuración</segment><segment>actuales.</segment><segment>El</segment><segment>escrito</segment><segment>se</segment><segment>organiza</segment><segment>en</segment><segment>tres</segment><segment>ejes:</segment><segment>(1)</segment><segment>una</segment><segment>concep-</segment><segment>tualización</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>intersección</segment><segment>entre</segment><segment>digitalización</segment><segment>y</segment><segment>emocionalización</segment><segment>del</segment><segment>trabajo,</segment><segment>planteando</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>como</segment><segment>herramienta</segment><segment>analítica;</segment><segment>(2)</segment><segment>la</segment><segment>presentación</segment><segment>de</segment><segment>datos</segment><segment>secundarios</segment><segment>que</segment><segment>contextualizan</segment><segment>las</segment><segment>formas</segment><segment>tradicionales</segment><segment>de</segment><segment>abordar</segment><segment>las</segment><segment>afecciones</segment><segment>corporales</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo;</segment><segment>y</segment><segment>(3)</segment><segment>la</segment><segment>recuperación</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>voces</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>actores</segment><segment>para</segment><segment>explorar</segment><segment>la</segment><segment>relación</segment><segment>entre</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>emociones,</segment><segment>aportando</segment><segment>pistas</segment><segment>significativas</segment><segment>Palabras</segment><segment>clave</segment><segment>para</segment><segment>entender</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>reestructuración</segment><segment>social</segment><segment>en</segment><segment>curso</segment><segment>:</segment><segment>Cuerpos;</segment><segment>Emociones;</segment><segment>Digital;</segment><segment>Trabajo;</segment><segment>Argentina;</segment><segment>Sociología.</segment><segment>*</segment><segment>Consejo</segment><segment>Nacional</segment><segment>de</segment><segment>Investigaciones</segment><segment>Científicas</segment><segment>y</segment><segment>Técnicas,</segment><segment>Universidad</segment><segment>Nacional</segment><segment>de</segment><segment>Córdoba,</segment><segment>Centro</segment><segment>de</segment><segment>Investigaciones</segment><segment>y</segment><segment>Estudios</segment><segment>Sobre</segment><segment>Culturas</segment><segment>y</segment><segment>Sociedad;</segment><segment>Universidad</segment><segment>Nacional</segment><segment>de</segment><segment>Villa</segment><segment>María;</segment><segment>Córdoba,</segment><segment>Argentina.</segment><segment>E-mail:</segment><segment>pedrolisdero@gmail.</segment><segment>com</segment><segment>Orcid:</segment><segment>https://orcid.org/0000-0003-4035-9088</segment><segment>1</segment><segment>1.</segment><segment>Introducción</segment><segment>Las</segment><segment>consecuencias</segment><segment>radicales</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>expansión</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>Tecnologías</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Información</segment><segment>y</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Comu-</segment><segment>nicación</segment><segment>(TIC)</segment><segment>en</segment><segment>diversas</segment><segment>esferas</segment><segment>de</segment><segment>nuestras</segment><segment>interacciones,</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>particulares</segment><segment>reconfiguraciones</segment><segment>implicadas</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>despliegue</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>(Fuchs,</segment><segment>2014),</segment><segment>nos</segment><segment>llevan</segment><segment>a</segment><segment>interrogarnos</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>características</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>alcance</segment><segment>del</segment><segment>capitalismo</segment><segment>como</segment><segment>marco</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>transformaciones</segment><segment>globales</segment><segment>en</segment><segment>curso:</segment><segment>¿Qué</segment><segment>capacidades</segment><segment>vitales</segment><segment>se</segment><segment>vuelven</segment><segment>productivas</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>creciente</segment><segment>digitalización</segment><segment>de</segment><segment>nuestras</segment><segment>tareas?</segment><segment>¿Cómo</segment><segment>son</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>que</segment><segment>llevan</segment><segment>adelante</segment><segment>la</segment><segment>reestructuración</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>cadenas</segment><segment>de</segment><segment>valor</segment><segment>di-</segment><segment>gitales</segment><segment>que</segment><segment>parecen</segment><segment>rearticular</segment><segment>el</segment><segment>capitalismo</segment><segment>global?</segment><segment>¿Qué</segment><segment>nos</segment><segment>revelan</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>que</segment><segment>los</segment><segment>propios</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>producción</segment><segment>dejan</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores</segment><segment>digitales</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>“nuestra</segment><segment>época”?</segment><segment>En</segment><segment>función</segment><segment>de</segment><segment>estos</segment><segment>interrogantes,</segment><segment>y</segment><segment>tomando</segment><segment>como</segment><segment>elementos</segment><segment>de</segment><segment>análisis</segment><segment>algunas</segment><segment>fuentes</segment><segment>secun-</segment><segment>darias</segment><segment>y</segment><segment>entrevistas</segment><segment>en</segment><segment>profundidad</segment><segment>a</segment><segment>trabajadores</segment><segment>digitales</segment><segment>en</segment><segment>dos</segment><segment>ciudades</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>provincia</segment><segment>de</segment><segment>Córdoba,</segment><segment>Argentina,</segment><segment>este</segment><segment>artículo</segment><segment>tiene</segment><segment>como</segment><segment>objetivo</segment><segment>ensayar</segment><segment>un</segment><segment>marco</segment><segment>de</segment><segment>comprensión</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>“marcas”</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos-que-trabajan</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>Sociedades</segment><segment>4.0</segment><segment>(Scribano</segment><segment>y</segment><segment>Lisdero,</segment><segment>2020).</segment><segment>Recupe-</segment><segment>rando</segment><segment>algunas</segment><segment>contribuciones</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>teoría</segment><segment>social</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>emociones,</segment><segment>se</segment><segment>busca</segment><segment>establecer</segment><segment>un</segment><segment>marco</segment><segment>crítico</segment><segment>para</segment><segment>repensar</segment><segment>las</segment><segment>afecciones</segment><segment>de</segment><segment>“salud</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo”</segment><segment>y</segment><segment>re-construir</segment><segment>una</segment><segment>noción</segment><segment>amplia</segment><segment>de</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>rasgos</segment><segment>significativos</segment><segment>y</segment><segment>comunes</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>“formas</segment><segment>de</segment><segment>sentirse”</segment><segment>de</segment><segment>diversas</segment><segment>experiencias</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital.</segment><segment>La</segment><segment>estrategia</segment><segment>argumentativa</segment><segment>tramada</segment><segment>buscará</segment><segment>en</segment><segment>primer</segment><segment>lugar</segment><segment>explicitar</segment><segment>algunos</segment><segment>puntos</segment><segment>de</segment><segment>partida,</segment><segment>aclarando</segment><segment>una</segment><segment>particular</segment><segment>forma</segment><segment>de</segment><segment>comprender</segment><segment>la</segment><segment>intersección</segment><segment>entre</segment><segment>digitalización</segment><segment>y</segment><segment>emocionalizaci-</segment><segment>ón</segment><segment>del</segment><segment>trabajo.</segment><segment>Después,</segment><segment>se</segment><segment>presentarán</segment><segment>algunos</segment><segment>datos</segment><segment>secundarios</segment><segment>disponibles</segment><segment>que</segment><segment>comiencen</segment><segment>a</segment><segment>con-</segment><segment>textualizar</segment><segment>las</segment><segment>formas</segment><segment>en</segment><segment>que</segment><segment>tradicionalmente</segment><segment>se</segment><segment>conciben</segment><segment>las</segment><segment>afecciones</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>traba-</segment><segment>jo.</segment><segment>Finalmente,</segment><segment>recuperando</segment><segment>la</segment><segment>voz</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>actores,</segment><segment>se</segment><segment>explorará</segment><segment>la</segment><segment>relación</segment><segment>entre</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>emociones,</segment><segment>como</segment><segment>una</segment><segment>vía</segment><segment>para</segment><segment>“mirar”</segment><segment>más</segment><segment>acá</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>sesgos</segment><segment>teóricos-metodológicos,</segment><segment>y</segment><segment>comprender</segment><segment>algunas</segment><segment>pistas</segment><segment>significativas</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>re-estructuraciòn</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>Sociedad</segment><segment>4.0.</segment><segment>2.</segment><segment>Puntos</segment><segment>de</segment><segment>partida:</segment><segment>Una</segment><segment>mirada</segment><segment>desde</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo/las</segment><segment>emociones</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>digital</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>2.1.</segment><segment>La</segment><segment>re-invención</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>sociedades</segment><segment>4.0:</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>El</segment><segment>escenario</segment><segment>social</segment><segment>del</segment><segment>siglo</segment><segment>XXI</segment><segment>—con</segment><segment>matices</segment><segment>según</segment><segment>las</segment><segment>especificidades</segment><segment>territoriales</segment><segment>derivadas</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>globales</segment><segment>y</segment><segment>neocoloniales</segment><segment>de</segment><segment>poder—</segment><segment>se</segment><segment>caracteriza</segment><segment>por</segment><segment>la</segment><segment>convergencia</segment><segment>entre</segment><segment>la</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>del</segment><segment>mundo</segment><segment>laboral</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>creciente</segment><segment>digitalización</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>vida</segment><segment>cotidiana.</segment><segment>Estos</segment><segment>procesos</segment><segment>se</segment><segment>vinculan</segment><segment>con</segment><segment>otro</segment><segment>aspecto</segment><segment>clave,</segment><segment>a</segment><segment>menudo</segment><segment>relegado</segment><segment>por</segment><segment>los</segment><segment>enfoques</segment><segment>predominantes</segment><segment>sobre</segment><segment>el</segment><segment>trabajo,</segment><segment>que</segment><segment>puede</segment><segment>recuperarse</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>Scribano</segment><segment>(2023)</segment><segment>denomina</segment><segment>“colonización</segment><segment>del</segment><segment>planeta</segment><segment>interior”.</segment><segment>Esto</segment><segment>implica</segment><segment>reconocer</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>como</segment><segment>dimensión</segment><segment>central</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>sociales</segment><segment>y</segment><segment>al</segment><segment>cuerpo</segment><segment>como</segment><segment>terreno</segment><segment>privilegiado</segment><segment>para</segment><segment>su</segment><segment>manifestación.</segment><segment>La</segment><segment>noción</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>(Fuchs,</segment><segment>2014)</segment><segment>abarca</segment><segment>una</segment><segment>gama</segment><segment>diversa</segment><segment>de</segment><segment>manifestaciones</segment><segment>laborales:</segment><segment>desde</segment><segment>el</segment><segment>reparto</segment><segment>a</segment><segment>través</segment><segment>de</segment><segment>plataformas</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>remoto,</segment><segment>hasta</segment><segment>tareas</segment><segment>especializadas</segment><segment>vincula-</segment><segment>das</segment><segment>con</segment><segment>la</segment><segment>integración</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>TIC</segment><segment>en</segment><segment>distintos</segment><segment>sectores</segment><segment>económicos,</segment><segment>incluyendo</segment><segment>también</segment><segment>a</segment><segment>quienes</segment><segment>sostienen</segment><segment>las</segment><segment>infraestructuras</segment><segment>básicas</segment><segment>del</segment><segment>“mundo</segment><segment>digital”.</segment><segment>Aun</segment><segment>reconociendo</segment><segment>las</segment><segment>complejidades</segment><segment>de</segment><segment>debates</segment><segment>incluidos</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>contexto</segment><segment>de</segment><segment>esta</segment><segment>noción,</segment><segment>quisiéramos</segment><segment>recuperar</segment><segment>aquí</segment><segment>tres</segment><segment>ejes</segment><segment>relevantes.</segment><segment>2</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero</segment><segment>En</segment><segment>primer</segment><segment>lugar,</segment><segment>es</segment><segment>importante</segment><segment>enmarcar</segment><segment>la</segment><segment>emergencia</segment><segment>del</segment><segment>“trabajo</segment><segment>digital”</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>algunas</segment><segment>líneas</segment><segment>de</segment><segment>continuidad</segment><segment>con</segment><segment>un</segment><segment>vasto</segment><segment>campo</segment><segment>de</segment><segment>estudios</segment><segment>dedicado</segment><segment>al</segment><segment>análisis</segment><segment>del</segment><segment>“mundo</segment><segment>del</segment><segment>trabajo”.</segment><segment>Así,</segment><segment>durante</segment><segment>las</segment><segment>últimas</segment><segment>cinco</segment><segment>décadas,</segment><segment>este</segment><segment>campo</segment><segment>ha</segment><segment>aportado</segment><segment>evidencia</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>una</segment><segment>serie</segment><segment>de</segment><segment>transformaciones</segment><segment>estructurales</segment><segment>(Castel,</segment><segment>2002;</segment><segment>Antunes,</segment><segment>2005)</segment><segment>que</segment><segment>han</segment><segment>reconfigurado</segment><segment>profunda-</segment><segment>mente</segment><segment>las</segment><segment>relaciones</segment><segment>laborales</segment><segment>cotidianas.</segment><segment>Entre</segment><segment>los</segment><segment>aspectos</segment><segment>más</segment><segment>relevantes,</segment><segment>se</segment><segment>destacaron</segment><segment>los</segment><segment>cambios</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>composición</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>clase</segment><segment>trabajadora,</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>transnacionalización</segment><segment>y</segment><segment>reterri-</segment><segment>torialización,</segment><segment>la</segment><segment>pérdida</segment><segment>de</segment><segment>derechos</segment><segment>laborales</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>reorganización</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>trabajo,</segment><segment>entre</segment><segment>otros</segment><segment>(Antunes,</segment><segment>2005).</segment><segment>En</segment><segment>segundo</segment><segment>lugar,</segment><segment>el</segment><segment>fenómeno</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>se</segment><segment>enmarca</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>despliegue</segment><segment>de</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>ha</segment><segment>sido</segment><segment>conceptualizado</segment><segment>como</segment><segment>“Sociedad</segment><segment>4.0”</segment><segment>(Scribano</segment><segment>y</segment><segment>Lisdero,</segment><segment>2020).</segment><segment>Esta</segment><segment>noción</segment><segment>se</segment><segment>refiere</segment><segment>a</segment><segment>un</segment><segment>salto</segment><segment>cualitativo</segment><segment>y</segment><segment>cuantitativo</segment><segment>posibilitado</segment><segment>por</segment><segment>el</segment><segment>acceso</segment><segment>acelerado</segment><segment>a</segment><segment>computadoras</segment><segment>más</segment><segment>potentes</segment><segment>y</segment><segment>con</segment><segment>mayor</segment><segment>capacidad</segment><segment>de</segment><segment>almacenamiento,</segment><segment>junto</segment><segment>con</segment><segment>una</segment><segment>drástica</segment><segment>reducción</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>costos</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>dispo-</segment><segment>sitivos</segment><segment>y</segment><segment>servicios</segment><segment>asociados</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>TIC,</segment><segment>entre</segment><segment>otros</segment><segment>(United</segment><segment>Nations</segment><segment>Trade</segment><segment>and</segment><segment>Development,</segment><segment>2017).</segment><segment>Este</segment><segment>fenómeno</segment><segment>ha</segment><segment>tenido</segment><segment>un</segment><segment>impacto</segment><segment>inédito</segment><segment>—y</segment><segment>creciente—</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>actividades</segment><segment>más</segment><segment>relevantes</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>vida</segment><segment>cotidiana.</segment><segment>En</segment><segment>el</segment><segment>campo</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>estudios</segment><segment>del</segment><segment>trabajo,</segment><segment>es</segment><segment>posible</segment><segment>identificar</segment><segment>tres</segment><segment>ejes</segment><segment>analíticos</segment><segment>en</segment><segment>torno</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>de-</segment><segment>finición</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>noción</segment><segment>de</segment><segment>“trabajo</segment><segment>digital”:</segment><segment>•</segment><segment>La</segment><segment>discusión</segment><segment>en</segment><segment>cuanto</segment><segment>a</segment><segment>los</segment><segment>objetos</segment><segment>de</segment><segment>expropiación</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>digitales,</segment><segment>destacando</segment><segment>el</segment><segment>lugar</segment><segment>diferencial</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>conocimiento</segment><segment>dentro</segment><segment>del</segment><segment>marco</segment><segment>de</segment><segment>una</segment><segment>renovada</segment><segment>teoría</segment><segment>del</segment><segment>valor</segment><segment>(Fuchs,</segment><segment>2014;</segment><segment>Fumagalli,</segment><segment>2015;</segment><segment>Huws,</segment><segment>2013);</segment><segment>•</segment><segment>Los</segment><segment>debates</segment><segment>sobre</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>laborales</segment><segment>y</segment><segment>sus</segment><segment>soportes</segment><segment>materiales</segment><segment>(coordinación</segment><segment>espacio-</segment><segment>-temporal</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>interacciones</segment><segment>productivas),</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>que</segment><segment>cobran</segment><segment>relevancia</segment><segment>conceptos</segment><segment>como</segment><segment>“prosumo”</segment><segment>(Ritzer</segment><segment>y</segment><segment>Jurgenson,</segment><segment>2010),</segment><segment>“Playbour/Gamebour”</segment><segment>(Lund,</segment><segment>2015),</segment><segment>“trabajo</segment><segment>gratuito”</segment><segment>(Terranova,</segment><segment>2012),</segment><segment>“trabajo</segment><segment>no</segment><segment>remunerado”</segment><segment>(Fuchs,</segment><segment>2014),</segment><segment>y</segment><segment>formas</segment><segment>colaborativas</segment><segment>o</segment><segment>coopera-</segment><segment>tivas</segment><segment>de</segment><segment>producción</segment><segment>(Meil</segment><segment>y</segment><segment>Kirov,</segment><segment>2017);</segment><segment>•</segment><segment>Finalmente,</segment><segment>un</segment><segment>tercer</segment><segment>grupo</segment><segment>de</segment><segment>investigaciones</segment><segment>se</segment><segment>orienta</segment><segment>al</segment><segment>estudio</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>constitución</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>sujetos</segment><segment>laborales,</segment><segment>subrayando</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>intensificación,</segment><segment>dependencia</segment><segment>global,</segment><segment>feminización</segment><segment>y</segment><segment>neotaylorismo</segment><segment>(Huws,</segment><segment>2013),</segment><segment>así</segment><segment>como</segment><segment>precarización</segment><segment>(Dyer-Witheford,</segment><segment>2015)</segment><segment>y</segment><segment>heteroge-</segment><segment>neidad</segment><segment>en</segment><segment>términos</segment><segment>de</segment><segment>organización,</segment><segment>entornos</segment><segment>y</segment><segment>relaciones</segment><segment>contractuales</segment><segment>(Fuchs</segment><segment>y</segment><segment>Sandoval,</segment><segment>2014).</segment><segment>En</segment><segment>tercer</segment><segment>lugar,</segment><segment>las</segment><segment>dimensiones</segment><segment>hasta</segment><segment>aquí</segment><segment>problematizadas</segment><segment>—transformaciones</segment><segment>laborales</segment><segment>y</segment><segment>digi-</segment><segment>talización—</segment><segment>impactan</segment><segment>fuertemente</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>experiencias</segment><segment>cotidianas</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores,</segment><segment>que</segment><segment>desde</segment><segment>nuestra</segment><segment>perspectiva</segment><segment>analizaremos</segment><segment>poniendo</segment><segment>al</segment><segment>cuerpo</segment><segment>y</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>como</segment><segment>coordenadas</segment><segment>cen-</segment><segment>trales</segment><segment>(Scribano</segment><segment>y</segment><segment>Lisdero,</segment><segment>2020).</segment><segment>En</segment><segment>este</segment><segment>sentido,</segment><segment>y</segment><segment>desde</segment><segment>una</segment><segment>mirada</segment><segment>amplia,</segment><segment>puede</segment><segment>observarse</segment><segment>que</segment><segment>los</segment><segment>enfoques</segment><segment>sociológicos</segment><segment>sobre</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>se</segment><segment>remontan</segment><segment>a</segment><segment>los</segment><segment>“clásicos”,</segment><segment>como</segment><segment>Georg</segment><segment>Simmel</segment><segment>(Alastuey,</segment><segment>2000;</segment><segment>Le</segment><segment>Breton,</segment><segment>2002),</segment><segment>Marx</segment><segment>(Haber,</segment><segment>2007),</segment><segment>y</segment><segment>autores</segment><segment>como</segment><segment>Norbert</segment><segment>Elias</segment><segment>(1993),</segment><segment>Pierre</segment><segment>Bourdieu</segment><segment>(1991)</segment><segment>y</segment><segment>Anthony</segment><segment>Giddens</segment><segment>(1993),</segment><segment>entre</segment><segment>otros.</segment><segment>En</segment><segment>tanto</segment><segment>campo</segment><segment>disciplinar,</segment><segment>algunos</segment><segment>autores</segment><segment>sitúan</segment><segment>el</segment><segment>inicio</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>sociología</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>tra-</segment><segment>bajos</segment><segment>de</segment><segment>Brian</segment><segment>Turner</segment><segment>(Gremilion,</segment><segment>2005),</segment><segment>mientras</segment><segment>que</segment><segment>otros</segment><segment>destacan</segment><segment>a</segment><segment>Thomas</segment><segment>Scheff,</segment><segment>Arlie</segment><segment>Ho-</segment><segment>chschild</segment><segment>y</segment><segment>Theodore</segment><segment>Kemper</segment><segment>como</segment><segment>pioneros</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>estudio</segment><segment>sociológico</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>(Alastuey,</segment><segment>2000).</segment><segment>Más</segment><segment>allá</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>pertinencia</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo/las</segment><segment>emociones</segment><segment>como</segment><segment>objeto</segment><segment>relevante</segment><segment>para</segment><segment>la</segment><segment>teoría</segment><segment>social,</segment><segment>nos</segment><segment>interesa</segment><segment>aquí</segment><segment>abordar</segment><segment>de</segment><segment>lleno</segment><segment>cierta</segment><segment>vacancia</segment><segment>que</segment><segment>suele</segment><segment>tener</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>análisis</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>trans-</segment><segment>formaciones</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>fenómenos</segment><segment>laborales</segment><segment>(Bolton,</segment><segment>2010).</segment><segment>3</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>El</segment><segment>enfoque</segment><segment>planteado</segment><segment>busca</segment><segment>recuperar</segment><segment>un</segment><segment>interrogante</segment><segment>transversal</segment><segment>a</segment><segment>los</segment><segment>tres</segment><segment>ejes</segment><segment>mencionados</segment><segment>—</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>laboral,</segment><segment>digitalización</segment><segment>y</segment><segment>emocionalización—,</segment><segment>centrándose</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>mediaciones</segment><segment>y</segment><segment>arti-</segment><segment>culaciones</segment><segment>donde</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo</segment><segment>actúa</segment><segment>como</segment><segment>sustrato</segment><segment>para</segment><segment>la</segment><segment>mercantilización</segment><segment>digital</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>vitalidades.</segment><segment>2.2.</segment><segment>Cuerpos</segment><segment>y</segment><segment>emociones</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo:</segment><segment>una</segment><segment>mirada</segment><segment>crítica</segment><segment>al</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>Desde</segment><segment>la</segment><segment>mirada</segment><segment>que</segment><segment>aquí</segment><segment>proponemos,</segment><segment>los</segment><segment>sujetos</segment><segment>sociales</segment><segment>conocen</segment><segment>el</segment><segment>mundo</segment><segment>a</segment><segment>través</segment><segment>de</segment><segment>sus</segment><segment>cuer-</segment><segment>pos</segment><segment>(Scribano,</segment><segment>2017).</segment><segment>Las</segment><segment>percepciones,</segment><segment>sensaciones</segment><segment>y</segment><segment>emociones</segment><segment>constituyen</segment><segment>un</segment><segment>trípode</segment><segment>esencial</segment><segment>para</segment><segment>la</segment><segment>comprensión</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>sociales.</segment><segment>Estas,</segment><segment>a</segment><segment>su</segment><segment>vez,</segment><segment>actualizan</segment><segment>continuamente</segment><segment>los</segment><segment>esquemas</segment><segment>emocionales</segment><segment>surgidos</segment><segment>de</segment><segment>normas</segment><segment>aceptadas</segment><segment>y</segment><segment>aceptables,</segment><segment>los</segment><segment>cuales</segment><segment>se</segment><segment>configuran</segment><segment>me-</segment><segment>diante</segment><segment>distintas</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>conexión</segment><segment>y</segment><segment>desconexión</segment><segment>entre</segment><segment>“la</segment><segment>política</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos”</segment><segment>y</segment><segment>“la</segment><segment>política</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>emociones”</segment><segment>(Scribano,</segment><segment>2017).</segment><segment>Así,</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>llamamos</segment><segment>“Sociedades</segment><segment>4.0”</segment><segment>supone</segment><segment>ciertas</segment><segment>formas</segment><segment>particulares</segment><segment>de</segment><segment>gestionar</segment><segment>las</segment><segment>ener-</segment><segment>gías</segment><segment>corporales,</segment><segment>las</segment><segment>cuales</segment><segment>se</segment><segment>encuentran</segment><segment>a</segment><segment>su</segment><segment>vez</segment><segment>relacionadas</segment><segment>con</segment><segment>unas</segment><segment>formas</segment><segment>adecuadas</segment><segment>de</segment><segment>“sentirse”:</segment><segment>escrutar</segment><segment>las</segment><segment>experiencias</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores</segment><segment>digitales</segment><segment>implica</segment><segment>enfocarse</segment><segment>allí</segment><segment>donde</segment><segment>se</segment><segment>“encarnan”,</segment><segment>y</segment><segment>por</segment><segment>tanto</segment><segment>se</segment><segment>vuelven</segment><segment>concretas</segment><segment>las</segment><segment>políticas</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>sensibilidades.</segment><segment>Estas</segment><segment>remiten</segment><segment>a</segment><segment>un</segment><segment>conjunto</segment><segment>de</segment><segment>prácticas</segment><segment>sociales</segment><segment>cognitivas-afectivas</segment><segment>que</segment><segment>generan,</segment><segment>gestionan</segment><segment>y</segment><segment>reproducen</segment><segment>ámbitos</segment><segment>de</segment><segment>acción,</segment><segment>disposición</segment><segment>y</segment><segment>cognición.</segment><segment>Estos</segment><segment>ámbitos</segment><segment>comprenden</segment><segment>la</segment><segment>organización</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>vida</segment><segment>diaria,</segment><segment>la</segment><segment>interpretación</segment><segment>de</segment><segment>preferencias</segment><segment>y</segment><segment>valores,</segment><segment>así</segment><segment>como</segment><segment>la</segment><segment>instauración</segment><segment>de</segment><segment>parámetros</segment><segment>para</segment><segment>gestionar</segment><segment>el</segment><segment>tiempo</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>espacio</segment><segment>(Scribano,</segment><segment>2017).</segment><segment>En</segment><segment>su</segment><segment>conjunto,</segment><segment>estos</segment><segment>elementos</segment><segment>advienen</segment><segment>centrales</segment><segment>para</segment><segment>comprender</segment><segment>el</segment><segment>sentido</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>acción</segment><segment>de</segment><segment>aquellos</segment><segment>que</segment><segment>experimentan</segment><segment>“en</segment><segment>carne</segment><segment>propia”</segment><segment>las</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>digitales</segment><segment>del</segment><segment>trabajo:</segment><segment>dicho</segment><segment>de</segment><segment>otra</segment><segment>manera,</segment><segment>tomando</segment><segment>como</segment><segment>punto</segment><segment>de</segment><segment>partida</segment><segment>la</segment><segment>reflexión</segment><segment>sobre</segment><segment>el</segment><segment>vínculo</segment><segment>entre</segment><segment>cuerpo/emociones</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital,</segment><segment>es</segment><segment>posible</segment><segment>identificar</segment><segment>una</segment><segment>serie</segment><segment>de</segment><segment>mediaciones</segment><segment>entre</segment><segment>la</segment><segment>vitalidad</segment><segment>corporal,</segment><segment>sus</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>los</segment><segment>afectos</segment><segment>como</segment><segment>territorios</segment><segment>de</segment><segment>explotación.</segment><segment>Es</segment><segment>en</segment><segment>este</segment><segment>sentido</segment><segment>que</segment><segment>queremos</segment><segment>retomar</segment><segment>críticamente</segment><segment>la</segment><segment>noción</segment><segment>de</segment><segment>“trabajo</segment><segment>digital”.</segment><segment>Por</segment><segment>ejemplo,</segment><segment>si</segment><segment>retomamos</segment><segment>el</segment><segment>esquema</segment><segment>de</segment><segment>clasificación</segment><segment>de</segment><segment>Fuchs</segment><segment>y</segment><segment>Sandoval</segment><segment>(2014),</segment><segment>los</segment><segment>autores</segment><segment>asocian</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>di-</segment><segment>gital</segment><segment>al</segment><segment>“uso</segment><segment>del</segment><segment>cerebro”,</segment><segment>por</segment><segment>lo</segment><segment>que,</segment><segment>más</segment><segment>allá</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>combinaciones</segment><segment>posibles</segment><segment>con</segment><segment>tecnologías</segment><segment>digitales</segment><segment>o</segment><segment>no</segment><segment>digitales,</segment><segment>este</segment><segment>siempre</segment><segment>interviene</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>proceso.</segment><segment>Es</segment><segment>quizás</segment><segment>en</segment><segment>este</segment><segment>punto</segment><segment>donde</segment><segment>podemos</segment><segment>comenzar</segment><segment>a</segment><segment>complejizar</segment><segment>la</segment><segment>definición</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital,</segment><segment>cuestionando</segment><segment>esta</segment><segment>relación</segment><segment>naturalizada</segment><segment>entre</segment><segment>informa-</segment><segment>ción-cerebro,</segment><segment>para</segment><segment>lo</segment><segment>cual</segment><segment>proponemos</segment><segment>definir</segment><segment>al</segment><segment>cuerpo</segment><segment>más</segment><segment>allá</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>escisión</segment><segment>cartesiana</segment><segment>cuerpo/</segment><segment>mente.</segment><segment>En</segment><segment>su</segment><segment>lugar,</segment><segment>abogamos</segment><segment>por</segment><segment>una</segment><segment>perspectiva</segment><segment>que</segment><segment>ponga</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>centro</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>reflexión</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>sensi-</segment><segment>bilidades</segment><segment>construidas</segment><segment>como</segment><segment>condiciones</segment><segment>y</segment><segment>resultado</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>interacción</segment><segment>cuerpo-condiciones</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>tecnologías</segment><segment>digitales.</segment><segment>Esto,</segment><segment>a</segment><segment>su</segment><segment>vez,</segment><segment>como</segment><segment>veremos</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>próximo</segment><segment>apartado,</segment><segment>nos</segment><segment>posiciona</segment><segment>desde</segment><segment>“otra</segment><segment>mirada”</segment><segment>para</segment><segment>captar</segment><segment>la</segment><segment>relación</segment><segment>entre</segment><segment>mercantilización</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>afectos</segment><segment>y</segment><segment>“marcas”</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos.</segment><segment>Las</segment><segment>políticas</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>pueden</segment><segment>pensarse</segment><segment>como</segment><segment>articulación-mediación</segment><segment>entre</segment><segment>el</segment><segment>capita-</segment><segment>lismo</segment><segment>digital</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital.</segment><segment>En</segment><segment>otras</segment><segment>palabras,</segment><segment>como</segment><segment>el</segment><segment>resultado</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>interrogantes</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>cuáles</segment><segment>son</segment><segment>las</segment><segment>prácticas</segment><segment>cognitivas-afectivas</segment><segment>vinculadas</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>producción,</segment><segment>y</segment><segment>reproduc-</segment><segment>ción</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>horizontes</segment><segment>de</segment><segment>acción,</segment><segment>disposición</segment><segment>y</segment><segment>cognición</segment><segment>requeridos</segment><segment>por</segment><segment>los</segment><segment>mecanismos</segment><segment>metabó-</segment><segment>licos</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>marco</segment><segment>del</segment><segment>capitalismo</segment><segment>actual.</segment><segment>En</segment><segment>este</segment><segment>esquema,</segment><segment>no</segment><segment>hay</segment><segment>“información”</segment><segment>como</segment><segment>proceso</segment><segment>vinculado</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>construcción</segment><segment>de</segment><segment>valor,</segment><segment>sin</segment><segment>mediación</segment><segment>corporal.</segment><segment>Y</segment><segment>al</segment><segment>mismo</segment><segment>tiempo,</segment><segment>el</segment><segment>proceso</segment><segment>de</segment><segment>valorización</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>desprende</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>mercantilización</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>información</segment><segment>implica</segment><segment>nece-</segment><segment>sariamente</segment><segment>una</segment><segment>economía</segment><segment>política</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>moral</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>despliega</segment><segment>como</segment><segment>parte</segment><segment>del</segment><segment>“renovado”</segment><segment>espíritu</segment><segment>del</segment><segment>capitalismo</segment><segment>digital</segment><segment>en</segment><segment>nuestros</segment><segment>días.</segment><segment>management</segment><segment>4</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero</segment><segment>Desde</segment><segment>esta</segment><segment>perspectiva,</segment><segment>resulta</segment><segment>necesario</segment><segment>comprender</segment><segment>en</segment><segment>qué</segment><segment>sentido</segment><segment>el</segment><segment>advenimiento</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Socie-</segment><segment>dad</segment><segment>4.0</segment><segment>se</segment><segment>apoya</segment><segment>sobre</segment><segment>la</segment><segment>gestión</segment><segment>(intervención</segment><segment>y</segment><segment>transformación)</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>sentidos</segment><segment>y,</segment><segment>por</segment><segment>lo</segment><segment>tanto,</segment><segment>de</segment><segment>qué</segment><segment>manera</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>implica</segment><segment>una</segment><segment>serie</segment><segment>de</segment><segment>re-configuraciones</segment><segment>significativas.</segment><segment>Estas</segment><segment>se</segment><segment>darían</segment><segment>respecto</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>gestión</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos/emociones</segment><segment>orientadas</segment><segment>a</segment><segment>captar</segment><segment>y</segment><segment>metabolizar</segment><segment>las</segment><segment>energías</segment><segment>vitales</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>sujetos</segment><segment>y</segment><segment>los</segment><segment>sistemas</segment><segment>sociales.</segment><segment>La</segment><segment>idea</segment><segment>de</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”</segment><segment>es</segment><segment>re-escrita</segment><segment>en</segment><segment>este</segment><segment>sentido;</segment><segment>estas</segment><segment>son</segment><segment>al</segment><segment>mismo</segment><segment>tiempo</segment><segment>“la</segment><segment>huella”</segment><segment>en</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>historia</segment><segment>social</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>se</segment><segment>imprime</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>como</segment><segment>predisposición;</segment><segment>el</segment><segment>“anclaje</segment><segment>subjetivo”</segment><segment>del</segment><segment>motor</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>activa</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>mecanismo</segment><segment>de</segment><segment>cooperación</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>requiere;</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>“faro”</segment><segment>que</segment><segment>señala</segment><segment>las</segment><segment>posibilidades</segment><segment>de</segment><segment>acci-</segment><segment>ón</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>“afectados”</segment><segment>por</segment><segment>este</segment><segment>particular</segment><segment>régimen</segment><segment>de</segment><segment>sensibilidades.</segment><segment>Alejado</segment><segment>de</segment><segment>un</segment><segment>sesgo</segment><segment>sustancialista,</segment><segment>pero</segment><segment>sin</segment><segment>perder</segment><segment>de</segment><segment>vista</segment><segment>la</segment><segment>materialidad</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>energías</segment><segment>corporales</segment><segment>que</segment><segment>mueven</segment><segment>la</segment><segment>maquinaria</segment><segment>laboral,</segment><segment>comprender</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>como</segment><segment>“huella”,</segment><segment>“motor”</segment><segment>y</segment><segment>“faro”</segment><segment>implica</segment><segment>hacer</segment><segment>críticas</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>formas</segment><segment>tradicionales</segment><segment>de</segment><segment>pensar</segment><segment>los</segment><segment>efectos</segment><segment>–</segment><segment>afecciones</segment><segment>–</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>actividad</segment><segment>labo-</segment><segment>ral</segment><segment>implicada</segment><segment>sobre</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos.</segment><segment>2.3</segment><segment>Hacia</segment><segment>una</segment><segment>re-interpretación</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>2.3.1.</segment><segment>De</segment><segment>los</segment><segment>efectos</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>salud</segment><segment>laboral:</segment><segment>una</segment><segment>mirada</segment><segment>crítica</segment><segment>a</segment><segment>algunos</segment><segment>antecedentes</segment><segment>Podríamos</segment><segment>vincular</segment><segment>las</segment><segment>“marcas</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos”</segment><segment>con</segment><segment>los</segment><segment>esfuerzos</segment><segment>teóricos</segment><segment>para</segment><segment>definir</segment><segment>los</segment><segment>límites</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>expansión</segment><segment>capitalista</segment><segment>encontraba</segment><segment>en</segment><segment>su</segment><segment>productividad.</segment><segment>Así,</segment><segment>Dejours</segment><segment>(2001)</segment><segment>observa</segment><segment>que</segment><segment>a</segment><segment>comienzos</segment><segment>del</segment><segment>siglo</segment><segment>XIX</segment><segment>la</segment><segment>preocupación</segment><segment>central</segment><segment>era</segment><segment>la</segment><segment>supervivencia:</segment><segment>proteger</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo</segment><segment>frente</segment><segment>a</segment><segment>condiciones</segment><segment>laborales</segment><segment>que</segment><segment>amenazaban</segment><segment>tanto</segment><segment>su</segment><segment>“integridad</segment><segment>física”,</segment><segment>expresada,</segment><segment>por</segment><segment>ejemplo,</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>riesgo</segment><segment>real</segment><segment>de</segment><segment>perder</segment><segment>partes</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo,</segment><segment>como</segment><segment>su</segment><segment>salud</segment><segment>en</segment><segment>oposición</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>enfermedad.</segment><segment>En</segment><segment>este</segment><segment>contexto,</segment><segment>el</segment><segment>movimiento</segment><segment>higienista</segment><segment>viene</segment><segment>a</segment><segment>dar</segment><segment>respuesta</segment><segment>a</segment><segment>los</segment><segment>riesgos</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>imponía,</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>naciente</segment><segment>“cuestión</segment><segment>social”</segment><segment>adviene</segment><segment>en</segment><segment>un</segment><segment>esfuerzo</segment><segment>por</segment><segment>gestionar</segment><segment>la</segment><segment>relación</segment><segment>entre</segment><segment>“marcas</segment><segment>corpo-</segment><segment>rales”</segment><segment>y</segment><segment>energías</segment><segment>productivas</segment><segment>para</segment><segment>el</segment><segment>capitalismo</segment><segment>en</segment><segment>expansión.</segment><segment>Pero</segment><segment>las</segment><segment>necesidades</segment><segment>vitales</segment><segment>requeridas</segment><segment>por</segment><segment>el</segment><segment>aparato</segment><segment>productivo</segment><segment>mutan,</segment><segment>y</segment><segment>así,</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>déca-</segment><segment>da</segment><segment>del</segment><segment>1960,</segment><segment>se</segment><segment>amplía</segment><segment>también</segment><segment>la</segment><segment>noción</segment><segment>tradicional</segment><segment>de</segment><segment>salud</segment><segment>laboral.</segment><segment>El</segment><segment>aporte</segment><segment>de</segment><segment>nuevas</segment><segment>discipli-</segment><segment>nas</segment><segment>permitió</segment><segment>extender</segment><segment>el</segment><segment>foco</segment><segment>hacia</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>concibe</segment><segment>como</segment><segment>“la</segment><segment>salud</segment><segment>mental”</segment><segment>de</segment><segment>quienes</segment><segment>trabajan.</segment><segment>En</segment><segment>el</segment><segment>contexto</segment><segment>teórico</segment><segment>argentino,</segment><segment>Schuren</segment><segment>(2004)</segment><segment>identifica</segment><segment>cuatro</segment><segment>enfoques</segment><segment>relevantes</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>psi-</segment><segment>cología</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>psicología</segment><segment>social</segment><segment>para</segment><segment>abordar</segment><segment>las</segment><segment>relaciones</segment><segment>entre</segment><segment>trabajo</segment><segment>y</segment><segment>salud:</segment><segment>la</segment><segment>teoría</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>Relaciones</segment><segment>Humanas,</segment><segment>que</segment><segment>promueve</segment><segment>participación</segment><segment>y</segment><segment>autonomía</segment><segment>frente</segment><segment>al</segment><segment>aislamiento</segment><segment>y</segment><segment>especia-</segment><segment>lización</segment><segment>del</segment><segment>taylorismo;</segment><segment>las</segment><segment>teorías</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>expectativas,</segment><segment>que</segment><segment>asocian</segment><segment>motivación</segment><segment>y</segment><segment>bienestar</segment><segment>con</segment><segment>la</segment><segment>consecución</segment><segment>de</segment><segment>metas</segment><segment>(desplazando</segment><segment>productividad</segment><segment>por</segment><segment>satisfacción);</segment><segment>la</segment><segment>psicología</segment><segment>ambiental,</segment><segment>que</segment><segment>introduce</segment><segment>una</segment><segment>mirada</segment><segment>sistémica</segment><segment>sobre</segment><segment>la</segment><segment>interacción</segment><segment>entre</segment><segment>entorno</segment><segment>físico</segment><segment>y</segment><segment>social;</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>teoría</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Salud</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>contexto</segment><segment>laboral,</segment><segment>que</segment><segment>incorpora</segment><segment>nociones</segment><segment>como</segment><segment>estrés,</segment><segment>burnout</segment><segment>y</segment><segment>tedio.</segment><segment>Por</segment><segment>su</segment><segment>parte,</segment><segment>desde</segment><segment>otra</segment><segment>mirada</segment><segment>disciplinar,</segment><segment>Neffa</segment><segment>(2019)</segment><segment>destaca</segment><segment>que</segment><segment>las</segment><segment>condiciones</segment><segment>y</segment><segment>medio</segment><segment>ambiente</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>(CyMAT)</segment><segment>y</segment><segment>los</segment><segment>riesgos</segment><segment>psicosociales</segment><segment>(RPST)</segment><segment>derivan</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>organización</segment><segment>y</segment><segment>con-</segment><segment>tenido</segment><segment>del</segment><segment>proceso</segment><segment>productivo.</segment><segment>Desde</segment><segment>esta</segment><segment>perspectiva,</segment><segment>las</segment><segment>transformaciones</segment><segment>del</segment><segment>capitalismo</segment><segment>—de</segment><segment>Smith</segment><segment>al</segment><segment>fordismo—</segment><segment>incrementaron</segment><segment>productividad</segment><segment>y</segment><segment>control,</segment><segment>pero</segment><segment>redujeron</segment><segment>autonomía</segment><segment>y</segment><segment>salud</segment><segment>laboral.</segment><segment>A</segment><segment>partir</segment><segment>del</segment><segment>concepto</segment><segment>de</segment><segment>estrés</segment><segment>de</segment><segment>Selye</segment><segment>(1936),</segment><segment>se</segment><segment>desarrollaron</segment><segment>modelos</segment><segment>explicativos</segment><segment>que</segment><segment>vinculan</segment><segment>organización</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>y</segment><segment>salud:</segment><segment>el</segment><segment>de</segment><segment>Karasek</segment><segment>Jr.</segment><segment>(1979)</segment><segment>(demandas/autonomía/apoyo),</segment><segment>el</segment><segment>de</segment><segment>Siegrist</segment><segment>(1996)</segment><segment>(desequilibrio</segment><segment>esfuerzo-recompensa),</segment><segment>el</segment><segment>del</segment><segment>Instituto</segment><segment>Sindical</segment><segment>de</segment><segment>Trabajo,</segment><segment>5</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>Ambiente</segment><segment>y</segment><segment>Salud</segment><segment>(2003)</segment><segment>(riesgos</segment><segment>psicosociales</segment><segment>y</segment><segment>género)</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>de</segment><segment>justicia</segment><segment>organizacional</segment><segment>(impacto</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>inequidad</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>salud).</segment><segment>Aunque</segment><segment>las</segment><segment>perspectivas</segment><segment>relevadas</segment><segment>hasta</segment><segment>aquí</segment><segment>no</segment><segment>son</segment><segment>las</segment><segment>únicas,</segment><segment>esta</segment><segment>primera</segment><segment>mirada</segment><segment>nos</segment><segment>puede</segment><segment>servir</segment><segment>para</segment><segment>ilustrar</segment><segment>algunos</segment><segment>posibles</segment><segment>aportes</segment><segment>diferenciales</segment><segment>desde</segment><segment>una</segment><segment>sociología</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos/</segment><segment>emociones.</segment><segment>En</segment><segment>este</segment><segment>sentido,</segment><segment>resulta</segment><segment>interesante</segment><segment>destacar</segment><segment>algunos</segment><segment>posibles</segment><segment>sesgos</segment><segment>resumidos</segment><segment>en</segment><segment>tres</segment><segment>rasgos</segment><segment>destacables:</segment><segment>a.</segment><segment>El</segment><segment>primero</segment><segment>tiene</segment><segment>que</segment><segment>ver</segment><segment>con</segment><segment>cierta</segment><segment>pregnancia</segment><segment>para</segment><segment>pesar</segment><segment>la</segment><segment>salud</segment><segment>como</segment><segment>un</segment><segment>problema</segment><segment>de</segment><segment>“dese-</segment><segment>quilibrio”</segment><segment>(muy</segment><segment>vigente</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>miradas</segment><segment>sobre</segment><segment>el</segment><segment>estrés</segment><segment>laboral),</segment><segment>lo</segment><segment>cual</segment><segment>podría</segment><segment>a</segment><segment>su</segment><segment>vez</segment><segment>asociarse</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>reducción</segment><segment>del</segment><segment>fenómeno</segment><segment>a</segment><segment>un</segment><segment>nivel</segment><segment>micro</segment><segment>(consagrando</segment><segment>una</segment><segment>dualidad</segment><segment>micro-macro</segment><segment>de</segment><segment>aná-</segment><segment>lisis).</segment><segment>Aunque</segment><segment>varias</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>perspectivas</segment><segment>disponibles</segment><segment>abordan</segment><segment>estos</segment><segment>sesgos,</segment><segment>rompiendo</segment><segment>marcos</segment><segment>“normalizadores”</segment><segment>heredados</segment><segment>del</segment><segment>enfoque</segment><segment>higienista</segment><segment>o</segment><segment>aún</segment><segment>conectados</segment><segment>con</segment><segment>salud</segment><segment>y</segment><segment>con</segment><segment>condi-</segment><segment>ciones</segment><segment>de</segment><segment>trabajo,</segment><segment>creemos</segment><segment>necesario</segment><segment>enfatizar</segment><segment>unas</segment><segment>rupturas</segment><segment>que</segment><segment>permitan</segment><segment>poner</segment><segment>en</segment><segment>relación</segment><segment>la</segment><segment>mutación</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>aludidos</segment><segment>procesos</segment><segment>normalizadores</segment><segment>con</segment><segment>las</segment><segment>necesidades</segment><segment>de</segment><segment>re-estructuración</segment><segment>digital-emocional</segment><segment>en</segment><segment>curso</segment><segment>(Scribano,</segment><segment>Lisdero</segment><segment>y</segment><segment>Quattrini,</segment><segment>2016).</segment><segment>b.</segment><segment>La</segment><segment>segunda</segment><segment>observación</segment><segment>guarda</segment><segment>relación</segment><segment>con</segment><segment>lo</segment><segment>expuesto</segment><segment>en</segment><segment>torno</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>definición</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital,</segment><segment>y</segment><segment>se</segment><segment>basa</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>posibles</segment><segment>aportes</segment><segment>para</segment><segment>pensar</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>más</segment><segment>allá</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>tradi-</segment><segment>cional</segment><segment>escisión</segment><segment>cuerpo-mente.</segment><segment>En</segment><segment>muchas</segment><segment>ocasiones,</segment><segment>tanto</segment><segment>la</segment><segment>definición</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>enfermedades</segment><segment>la-</segment><segment>borales,</segment><segment>salud</segment><segment>mental,</segment><segment>como</segment><segment>las</segment><segment>metodologías</segment><segment>dispuestas</segment><segment>a</segment><segment>capturar</segment><segment>las</segment><segment>marcas-de-los-cuerpos</segment><segment>que</segment><segment>trabajan,</segment><segment>“arrastran”</segment><segment>concepciones</segment><segment>que</segment><segment>escinden</segment><segment>lo</segment><segment>“psíquico”</segment><segment>de</segment><segment>lo</segment><segment>“físico”,</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>reduce</segment><segment>la</segment><segment>complejidad</segment><segment>relacional</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>fenómenos,</segment><segment>o</segment><segment>relega</segment><segment>la</segment><segment>dimensión</segment><segment>social</segment><segment>de</segment><segment>lo</segment><segment>mismo</segment><segment>a</segment><segment>una</segment><segment>especie</segment><segment>de</segment><segment>“caja</segment><segment>negra”</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>aísla</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>análisis</segment><segment>integrales.</segment><segment>En</segment><segment>contra</segment><segment>de</segment><segment>esto,</segment><segment>se</segment><segment>propone</segment><segment>una</segment><segment>concepción</segment><segment>dialéctica</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>energías</segment><segment>corporales</segment><segment>sustentadas</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>comprensión</segment><segment>de</segment><segment>sus</segment><segment>dimen-</segment><segment>siones</segment><segment>bio-psico-social</segment><segment>(Lisdero</segment><segment>y</segment><segment>Del</segment><segment>Corro,</segment><segment>2024)</segment><segment>c.</segment><segment>En</segment><segment>estrecha</segment><segment>relación</segment><segment>con</segment><segment>los</segment><segment>dos</segment><segment>rasgos</segment><segment>anteriores,</segment><segment>la</segment><segment>dimensión</segment><segment>“emocional”</segment><segment>se</segment><segment>suele</segment><segment>circuns-</segment><segment>cribir</segment><segment>al</segment><segment>campo</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>subjetividad.</segment><segment>Desde</segment><segment>la</segment><segment>perspectiva</segment><segment>que</segment><segment>aquí</segment><segment>se</segment><segment>adscribe,</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>no</segment><segment>constituyen</segment><segment>solo</segment><segment>un</segment><segment>fenómeno</segment><segment>individual</segment><segment>y</segment><segment>subjetivo,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>su</segment><segment>potencia</segment><segment>para</segment><segment>el</segment><segment>análisis</segment><segment>social</segment><segment>reside</segment><segment>justamente</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>capacidad</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>produce</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>instanciación</segment><segment>de</segment><segment>una</segment><segment>emoción,</segment><segment>entre</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>sujeto</segment><segment>siente,</segment><segment>las</segment><segment>formas</segment><segment>adecuadas</segment><segment>de</segment><segment>sentir</segment><segment>(configuradas</segment><segment>por</segment><segment>y</segment><segment>en</segment><segment>lo</segment><segment>social),</segment><segment>todo</segment><segment>lo</segment><segment>cual</segment><segment>tiene</segment><segment>“consecuencias”</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>régimen</segment><segment>de</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>en</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>inscribe.</segment><segment>En</segment><segment>síntesis,</segment><segment>una</segment><segment>mirada</segment><segment>desde</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos-emociones,</segment><segment>tal</segment><segment>como</segment><segment>aquí</segment><segment>se</segment><segment>lo</segment><segment>concibe,</segment><segment>permite</segment><segment>re-</segment><segment>-escribir</segment><segment>el</segment><segment>análisis</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”,</segment><segment>enfatizando</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>en</segment><segment>ellas</segment><segment>hay</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>“huella”,</segment><segment>“motor”</segment><segment>y</segment><segment>“faro”</segment><segment>para</segment><segment>comprender</segment><segment>el</segment><segment>estado</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>relaciones</segment><segment>sociales.</segment><segment>2.3.2.</segment><segment>Del</segment><segment>trabajo</segment><segment>emocional</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>crítica</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>economía</segment><segment>política</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>sociedades:</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>geometrías</segment><segment>afectivas</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>En</segment><segment>el</segment><segment>marco</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>discusiones</segment><segment>que</segment><segment>venimos</segment><segment>desarrollando,</segment><segment>resulta</segment><segment>clave</segment><segment>abordar</segment><segment>la</segment><segment>mercantiliza-</segment><segment>ción</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>(Hochschild,</segment><segment>1983;</segment><segment>Illouz</segment><segment>y</segment><segment>Mastrangelo,</segment><segment>2019;</segment><segment>Scribano</segment><segment>y</segment><segment>Lisdero,</segment><segment>2020)</segment><segment>como</segment><segment>rasgo</segment><segment>distintivo</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>valorización</segment><segment>del</segment><segment>capital.</segment><segment>Desde</segment><segment>sus</segment><segment>orígenes,</segment><segment>el</segment><segment>capita-</segment><segment>lismo</segment><segment>occidental</segment><segment>ha</segment><segment>situado</segment><segment>la</segment><segment>gestión</segment><segment>emocional</segment><segment>como</segment><segment>eje</segment><segment>central</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>estructuración</segment><segment>del</segment><segment>orden</segment><segment>social</segment><segment>y,</segment><segment>en</segment><segment>particular,</segment><segment>del</segment><segment>mundo</segment><segment>laboral.</segment><segment>Sin</segment><segment>embargo,</segment><segment>las</segment><segment>sucesivas</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>productivas</segment><segment>—y</segment><segment>su</segment><segment>articulación</segment><segment>con</segment><segment>distintos</segment><segment>sistemas</segment><segment>tecnológicos—</segment><segment>han</segment><segment>introducido</segment><segment>especificidades</segment><segment>que</segment><segment>es</segment><segment>preciso</segment><segment>considerar.</segment><segment>Así,</segment><segment>junto</segment><segment>a</segment><segment>ciertos</segment><segment>componentes</segment><segment>comunes</segment><segment>del</segment><segment>régimen</segment><segment>de</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>que</segment><segment>6</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero</segment><segment>acompañó</segment><segment>el</segment><segment>surgimiento</segment><segment>y</segment><segment>expansión</segment><segment>del</segment><segment>mercado</segment><segment>de</segment><segment>trabajo,</segment><segment>emergen</segment><segment>rasgos</segment><segment>y</segment><segment>ritmos</segment><segment>particula-</segment><segment>res</segment><segment>vinculados</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>formas</segment><segment>en</segment><segment>que</segment><segment>los</segment><segment>mecanismos</segment><segment>metabólicos,</segment><segment>y</segment><segment>sus</segment><segment>expresiones</segment><segment>técnicas,</segment><segment>gestio-</segment><segment>naron</segment><segment>y,</segment><segment>por</segment><segment>lo</segment><segment>tanto,</segment><segment>marcaron</segment><segment>las</segment><segment>vitalidades</segment><segment>corporales</segment><segment>reinventadas,</segment><segment>en</segment><segment>este</segment><segment>caso,</segment><segment>la</segment><segment>dimensión</segment><segment>afectiva</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>vida</segment><segment>social</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores.</segment><segment>Reconstruir</segment><segment>esta</segment><segment>historia</segment><segment>sería</segment><segment>inabarcable</segment><segment>en</segment><segment>este</segment><segment>espacio,</segment><segment>pero</segment><segment>debemos</segment><segment>comenzar</segment><segment>a</segment><segment>identificar</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>consolidación</segment><segment>de</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>producción</segment><segment>basadas</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>mercantilización</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>capacidades</segment><segment>cognitivas</segment><segment>y</segment><segment>afectivas</segment><segment>transforma</segment><segment>la</segment><segment>clásica</segment><segment>escisión</segment><segment>entre</segment><segment>las</segment><segment>dimensiones</segment><segment>objetiva</segment><segment>y</segment><segment>subjetiva</segment><segment>del</segment><segment>trabajo.</segment><segment>Los</segment><segment>aportes</segment><segment>de</segment><segment>estudios</segment><segment>clásicos</segment><segment>del</segment><segment>trabajo,</segment><segment>como</segment><segment>los</segment><segment>de</segment><segment>Friedman</segment><segment>(1961),</segment><segment>resultan</segment><segment>ilus-</segment><segment>trativos</segment><segment>del</segment><segment>cambio</segment><segment>de</segment><segment>paradigma</segment><segment>que</segment><segment>implicó</segment><segment>la</segment><segment>mutación</segment><segment>del</segment><segment>régimen</segment><segment>de</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>desple-</segment><segment>gado</segment><segment>como</segment><segment>condición</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>“maquinización”.</segment><segment>Podríamos</segment><segment>ilustrar</segment><segment>esta</segment><segment>transformación</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>condiciones</segment><segment>afectivas</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>producción</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>transición</segment><segment>desde</segment><segment>el</segment><segment>“sudor”</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>“lágrima”</segment><segment>(Lisdero</segment><segment>y</segment><segment>Quattrini,</segment><segment>2020).</segment><segment>Si</segment><segment>el</segment><segment>requerimiento</segment><segment>de</segment><segment>cier-</segment><segment>tas</segment><segment>vitalidades</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>tenía</segment><segment>como</segment><segment>“marca</segment><segment>corporal”</segment><segment>al</segment><segment>“sudor”,</segment><segment>es</segment><segment>porque</segment><segment>el</segment><segment>mandato</segment><segment>moral</segment><segment>que</segment><segment>organizaba</segment><segment>la</segment><segment>“experiencia”</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores</segment><segment>se</segment><segment>resumía</segment><segment>en</segment><segment>“ganarás</segment><segment>el</segment><segment>pan</segment><segment>con</segment><segment>el</segment><segment>sudor</segment><segment>de</segment><segment>tu</segment><segment>frente”.</segment><segment>Pero</segment><segment>ante</segment><segment>la</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>del</segment><segment>capital,</segment><segment>el</segment><segment>“sudor”</segment><segment>da</segment><segment>paso</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>“lágrima”</segment><segment>como</segment><segment>la</segment><segment>“huella”</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>afecciones</segment><segment>asociadas</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>emergentes,</segment><segment>que</segment><segment>eran</segment><segment>al</segment><segment>mismo</segment><segment>tiempo</segment><segment>condición</segment><segment>para</segment><segment>garantizar</segment><segment>la</segment><segment>producción.</segment><segment>Así</segment><segment>como</segment><segment>el</segment><segment>“sudor”</segment><segment>constituía</segment><segment>el</segment><segment>signo</segment><segment>de</segment><segment>unas</segment><segment>específicas</segment><segment>conexiones</segment><segment>entre</segment><segment>condiciones</segment><segment>de</segment><segment>tra-</segment><segment>bajo</segment><segment>y</segment><segment>“uso”</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo,</segment><segment>la</segment><segment>“lágrima”</segment><segment>condensa</segment><segment>una</segment><segment>verdadera</segment><segment>mutación</segment><segment>en</segment><segment>esta</segment><segment>relación,</segment><segment>donde</segment><segment>las</segment><segment>condiciones</segment><segment>sensibles</segment><segment>adquieren</segment><segment>otro</segment><segment>lugar.</segment><segment>Al</segment><segment>aburrimiento</segment><segment>que</segment><segment>tempranamente</segment><segment>captó</segment><segment>la</segment><segment>atención</segment><segment>de</segment><segment>Friedman</segment><segment>(1961)</segment><segment>le</segment><segment>sucedió</segment><segment>un</segment><segment>conjunto</segment><segment>de</segment><segment>esfuerzos</segment><segment>—desde</segment><segment>diferentes</segment><segment>disciplinas—</segment><segment>orien-</segment><segment>tados</segment><segment>a</segment><segment>captar</segment><segment>las</segment><segment>consecuencias</segment><segment>de</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>aquí</segment><segment>venimos</segment><segment>describiendo</segment><segment>como</segment><segment>la</segment><segment>re-invención</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>capacidades</segment><segment>vitales</segment><segment>vinculadas</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>dimensión</segment><segment>afectiva</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos-que-trabajan.</segment><segment>Siguiendo</segment><segment>este</segment><segment>camino,</segment><segment>la</segment><segment>mercantilización</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>constituye</segment><segment>un</segment><segment>eje</segment><segment>desde</segment><segment>donde</segment><segment>re-</segment><segment>-construir</segment><segment>estos</segment><segment>ritmos</segment><segment>diferenciales</segment><segment>de</segment><segment>nuestra</segment><segment>época,</segment><segment>abriendo</segment><segment>interrogantes</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>su</segment><segment>rela-</segment><segment>ción</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>constitución</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital.</segment><segment>La</segment><segment>noción</segment><segment>de</segment><segment>“trabajo</segment><segment>emocional”</segment><segment>puede</segment><segment>brindarnos</segment><segment>una</segment><segment>pista</segment><segment>en</segment><segment>este</segment><segment>sentido:</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>versión</segment><segment>de</segment><segment>Hochschild,</segment><segment>acuñada</segment><segment>en</segment><segment>1983,</segment><segment>este</segment><segment>concepto</segment><segment>aplicado</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>revalorización</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>producción</segment><segment>de</segment><segment>servicios,</segment><segment>destaca</segment><segment>un</segment><segment>trabajo</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>objetiva</segment><segment>en</segment><segment>otro</segment><segment>sujeto</segment><segment>—</segment><segment>cliente</segment><segment>o</segment><segment>usuario—</segment><segment>más</segment><segment>que</segment><segment>en</segment><segment>un</segment><segment>objeto</segment><segment>material.</segment><segment>Hochschild</segment><segment>(1983)</segment><segment>examina</segment><segment>el</segment><segment>caso</segment><segment>de</segment><segment>asisten-</segment><segment>tes</segment><segment>de</segment><segment>vuelo</segment><segment>y</segment><segment>vendedores</segment><segment>de</segment><segment>seguros,</segment><segment>observando</segment><segment>cómo</segment><segment>las</segment><segment>emociones,</segment><segment>reguladas</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>tareas,</segment><segment>se</segment><segment>tornan</segment><segment>parte</segment><segment>del</segment><segment>proceso</segment><segment>productivo.</segment><segment>Su</segment><segment>estudio</segment><segment>demuestra</segment><segment>que</segment><segment>muchos</segment><segment>trabajadores</segment><segment>no</segment><segment>venden</segment><segment>solo</segment><segment>fuerza</segment><segment>física</segment><segment>o</segment><segment>conocimiento,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>también</segment><segment>movilizan</segment><segment>sus</segment><segment>dimensiones</segment><segment>afectivas.</segment><segment>Esta</segment><segment>incorporación</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>como</segment><segment>parte</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>fuerza</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>exige</segment><segment>nuevas</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>control</segment><segment>corporal.</segment><segment>Ya</segment><segment>no</segment><segment>basta</segment><segment>con</segment><segment>representar;</segment><segment>en</segment><segment>ciertos</segment><segment>trabajos</segment><segment>se</segment><segment>requiere</segment><segment>un</segment><segment>cuerpo</segment><segment>dotado</segment><segment>de</segment><segment>sensibilidad</segment><segment>capaz</segment><segment>de</segment><segment>producir</segment><segment>un</segment><segment>excedente</segment><segment>emocional</segment><segment>con</segment><segment>valor</segment><segment>de</segment><segment>mercado.</segment><segment>Esto</segment><segment>redefine</segment><segment>lo</segment><segment>íntimo</segment><segment>y</segment><segment>promueve</segment><segment>nuevas</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>vivir</segment><segment>el</segment><segment>trabajo,</segment><segment>abriendo</segment><segment>interrogantes</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>consecuencias</segment><segment>de</segment><segment>estos</segment><segment>cambios</segment><segment>respecto</segment><segment>de</segment><segment>un</segment><segment>conjunto</segment><segment>de</segment><segment>relaciones</segment><segment>donde</segment><segment>la</segment><segment>sociedad</segment><segment>concentraba</segment><segment>esfuerzos</segment><segment>de</segment><segment>integración,</segment><segment>sino</segment><segment>también</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>afecciones</segment><segment>de</segment><segment>estos</segment><segment>cuerpos-que-</segment><segment>-trabajan.</segment><segment>Si</segment><segment>la</segment><segment>repetición</segment><segment>muscular</segment><segment>genera</segment><segment>agotamiento,</segment><segment>¿cuáles</segment><segment>son</segment><segment>las</segment><segment>re-invenciones</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>expresiones</segment><segment>emocionales</segment><segment>de</segment><segment>estos</segment><segment>“límites</segment><segment>corporales”</segment><segment>que</segment><segment>diversas</segment><segment>disciplinas</segment><segment>supieron</segment><segment>definir</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>nociones</segment><segment>como</segment><segment>la</segment><segment>de</segment><segment>salud</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo,</segment><segment>salud</segment><segment>mental,</segment><segment>o</segment><segment>riesgos?</segment><segment>Si</segment><segment>muchas</segment><segment>veces</segment><segment>estar</segment><segment>cara</segment><segment>a</segment><segment>cara</segment><segment>con</segment><segment>otro</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>implica</segment><segment>un</segment><segment>esfuerzo</segment><segment>emocional</segment><segment>diferencial,</segment><segment>¿qué</segment><segment>es</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores</segment><segment>7</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>ponen</segment><segment>en</segment><segment>juego</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>plus</segment><segment>de</segment><segment>vitalidad</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>cadenas</segment><segment>digitales</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>emocional?</segment><segment>¿Cuáles</segment><segment>son</segment><segment>los</segment><segment>equivalentes</segment><segment>actuales</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>“lágrimas</segment><segment>digitales”,</segment><segment>y</segment><segment>en</segment><segment>qué</segment><segment>sentido</segment><segment>estas</segment><segment>“marcas</segment><segment>corpo-</segment><segment>rales”</segment><segment>nos</segment><segment>comunican</segment><segment>algo</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>sociales</segment><segment>en</segment><segment>curso?</segment><segment>Exploraremos</segment><segment>a</segment><segment>continuación</segment><segment>algunas</segment><segment>pistas</segment><segment>para</segment><segment>comenzar</segment><segment>a</segment><segment>tramar</segment><segment>algunas</segment><segment>posibles</segment><segment>respuestas</segment><segment>a</segment><segment>estos</segment><segment>interrogantes.</segment><segment>3.</segment><segment>Una</segment><segment>hermenéutica</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales:</segment><segment>cuerpos-que-trabajan</segment><segment>y</segment><segment>energías</segment><segment>afectadas</segment><segment>en</segment><segment>cadenas</segment><segment>digitales</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>Este</segment><segment>apartado</segment><segment>recupera</segment><segment>registros</segment><segment>de</segment><segment>experiencias</segment><segment>de</segment><segment>trabajadores</segment><segment>digitales</segment><segment>construidas</segment><segment>en</segment><segment>diferen-</segment><segment>tes</segment><segment>contextos</segment><segment>de</segment><segment>investigación.</segment><segment>Pero</segment><segment>antes</segment><segment>de</segment><segment>avanzar</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>mirada</segment><segment>que</segment><segment>los</segment><segment>propios</segment><segment>actores</segment><segment>devuel-</segment><segment>ven</segment><segment>sobre</segment><segment>sus</segment><segment>propias</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”,</segment><segment>se</segment><segment>hace</segment><segment>necesario</segment><segment>contextualizar.</segment><segment>Para</segment><segment>ello,</segment><segment>hemos</segment><segment>com-</segment><segment>pilado</segment><segment>una</segment><segment>serie</segment><segment>de</segment><segment>datos</segment><segment>secundarios</segment><segment>disponibles,</segment><segment>siguiendo</segment><segment>las</segment><segment>pistas</segment><segment>de</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>las</segment><segment>perspectivas</segment><segment>antes</segment><segment>expuestas</segment><segment>(acerca</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>salud</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>y/o</segment><segment>los</segment><segment>riesgos</segment><segment>psicosociales)</segment><segment>permiten</segment><segment>dibujar</segment><segment>como</segment><segment>primer</segment><segment>panorama.</segment><segment>3.1.</segment><segment>Una</segment><segment>postal</segment><segment>(insuficiente)</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>salud</segment><segment>mental</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores:</segment><segment>análisis</segment><segment>de</segment><segment>datos</segment><segment>secundarios</segment><segment>Tal</segment><segment>como</segment><segment>hemos</segment><segment>señalado,</segment><segment>la</segment><segment>compleja</segment><segment>discusión</segment><segment>teórico-metodológica</segment><segment>sobre</segment><segment>la</segment><segment>salud</segment><segment>—y</segment><segment>en</segment><segment>par-</segment><segment>ticular</segment><segment>sobre</segment><segment>la</segment><segment>salud</segment><segment>mental</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo—</segment><segment>encuentra</segment><segment>un</segment><segment>correlato</segment><segment>en</segment><segment>ciertos</segment><segment>datos</segment><segment>secundarios</segment><segment>que</segment><segment>podemos</segment><segment>recuperar</segment><segment>brevemente.</segment><segment>Podemos</segment><segment>iniciar</segment><segment>este</segment><segment>recorrido</segment><segment>retomando</segment><segment>el</segment><segment>informe</segment><segment>con-</segment><segment>junto</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Organización</segment><segment>Mundial</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Salud</segment><segment>(OMS)</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>Organización</segment><segment>Internacional</segment><segment>del</segment><segment>Trabajo</segment><segment>(OIT)</segment><segment>(Organización</segment><segment>Mundial</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Salud,</segment><segment>2022).</segment><segment>Dicho</segment><segment>informe,</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>observa</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>Figura</segment><segment>1,</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>alerta</segment><segment>sobre</segment><segment>la</segment><segment>magnitud</segment><segment>creciente</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>“salud</segment><segment>mental</segment><segment>laboral”,</segment><segment>con</segment><segment>su</segment><segment>impacto</segment><segment>en</segment><segment>días</segment><segment>labo-</segment><segment>rables</segment><segment>perdidos</segment><segment>y</segment><segment>costos</segment><segment>económicos,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>también</segment><segment>esboza</segment><segment>una</segment><segment>“ecología</segment><segment>emocional”</segment><segment>marcada</segment><segment>por</segment><segment>la</segment><segment>ansiedad,</segment><segment>la</segment><segment>depresión</segment><segment>y</segment><segment>el</segment><segment>suicidio.</segment><segment>Figura</segment><segment>1.</segment><segment>Salud</segment><segment>mental</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo:</segment><segment>algunos</segment><segment>números</segment><segment>Fuente:</segment><segment>Organización</segment><segment>Mundial</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Salud,</segment><segment>2022</segment><segment>8</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero</segment><segment>Si</segment><segment>volvemos</segment><segment>la</segment><segment>mirada</segment><segment>sobre</segment><segment>el</segment><segment>contexto</segment><segment>argentino,</segment><segment>un</segment><segment>informe</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Superintendencia</segment><segment>de</segment><segment>Riesgos</segment><segment>del</segment><segment>Trabajo</segment><segment>(SRT)</segment><segment>reconoce</segment><segment>que</segment><segment>Si</segment><segment>bien</segment><segment>la</segment><segment>legislación</segment><segment>actual</segment><segment>toma</segment><segment>en</segment><segment>cuenta</segment><segment>los</segment><segment>efectos</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>carga</segment><segment>física</segment><segment>–es</segment><segment>decir,</segment><segment>sobre</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo–</segment><segment>que</segment><segment>pueden</segment><segment>dar</segment><segment>lugar</segment><segment>a</segment><segment>accidentes</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>y</segment><segment>enfermedades</segment><segment>profesionales,</segment><segment>no</segment><segment>hay</segment><segment>una</segment><segment>sola</segment><segment>enfermedad</segment><segment>de</segment><segment>origen</segment><segment>psíquico</segment><segment>y</segment><segment>mental</segment><segment>reconocida</segment><segment>y</segment><segment>que</segment><segment>dé</segment><segment>lugar</segment><segment>a</segment><segment>una</segment><segment>re-</segment><segment>paración</segment><segment>o</segment><segment>indemnización</segment><segment>(Superintendencia</segment><segment>de</segment><segment>Riesgos</segment><segment>del</segment><segment>Trabajo,</segment><segment>2022,</segment><segment>p.</segment><segment>5).</segment><segment>En</segment><segment>esta</segment><segment>dirección,</segment><segment>la</segment><segment>Encuesta</segment><segment>Nacional</segment><segment>a</segment><segment>Trabajadores</segment><segment>sobre</segment><segment>Condiciones</segment><segment>de</segment><segment>Empleo,</segment><segment>Trabajo,</segment><segment>Salud</segment><segment>y</segment><segment>Seguridad</segment><segment>(ECETSS,</segment><segment>2018),</segment><segment>analiza</segment><segment>los</segment><segment>riesgos</segment><segment>psicosociales</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>lugares</segment><segment>de</segment><segment>trabajo.</segment><segment>La</segment><segment>encuesta</segment><segment>identifica</segment><segment>que</segment><segment>una</segment><segment>parte</segment><segment>importante</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores</segment><segment>está</segment><segment>expuesta</segment><segment>a</segment><segment>factores</segment><segment>como</segment><segment>alta</segment><segment>demanda</segment><segment>de</segment><segment>trabajo,</segment><segment>presión</segment><segment>por</segment><segment>plazos,</segment><segment>escaso</segment><segment>control</segment><segment>sobre</segment><segment>las</segment><segment>tareas,</segment><segment>falta</segment><segment>de</segment><segment>apoyo</segment><segment>social</segment><segment>e</segment><segment>inseguridad</segment><segment>respecto</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>estabilidad</segment><segment>laboral.</segment><segment>Estas</segment><segment>condiciones</segment><segment>presentan</segment><segment>prevalencias</segment><segment>diferen-</segment><segment>ciadas</segment><segment>por</segment><segment>sexo,</segment><segment>edad</segment><segment>y</segment><segment>sector</segment><segment>de</segment><segment>actividad,</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>afecta</segment><segment>con</segment><segment>mayor</segment><segment>intensidad</segment><segment>a</segment><segment>ciertos</segment><segment>colectivos</segment><segment>—como</segment><segment>mujeres,</segment><segment>jóvenes</segment><segment>y</segment><segment>quienes</segment><segment>se</segment><segment>desempeñan</segment><segment>en</segment><segment>actividades</segment><segment>con</segment><segment>alta</segment><segment>intensidad</segment><segment>laboral—,</segment><segment>asociándose</segment><segment>a</segment><segment>estrés,</segment><segment>agotamiento</segment><segment>y</segment><segment>otros</segment><segment>problemas</segment><segment>de</segment><segment>salud</segment><segment>vinculados</segment><segment>al</segment><segment>trabajo.</segment><segment>Acerca</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>provincia</segment><segment>de</segment><segment>Córdoba,</segment><segment>los</segment><segment>datos</segment><segment>disponibles</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>Superintendencia</segment><segment>de</segment><segment>Riesgo</segment><segment>de</segment><segment>Tra-</segment><segment>bajo</segment><segment>(2025)</segment><segment>nos</segment><segment>permiten</segment><segment>circunscribir</segment><segment>la</segment><segment>mirada</segment><segment>a</segment><segment>los</segment><segment>“accidentes”</segment><segment>y</segment><segment>enfermedades</segment><segment>laborales</segment><segment>de</segment><segment>trabajadores</segment><segment>formales.</segment><segment>Esto</segment><segment>constituye</segment><segment>un</segment><segment>indicador</segment><segment>que</segment><segment>puede</segment><segment>ser</segment><segment>relevante,</segment><segment>más</segment><segment>allá</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>limitaciones</segment><segment>y</segment><segment>sesgos</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>fuente</segment><segment>(solo</segment><segment>registra</segment><segment>una</segment><segment>porción</segment><segment>muy</segment><segment>pequeña</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>fuerza</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>formal,</segment><segment>con</segment><segment>“seguro”</segment><segment>contratado).</segment><segment>proxy</segment><segment>Así,</segment><segment>para</segment><segment>el</segment><segment>año</segment><segment>2023,</segment><segment>se</segment><segment>reportaron</segment><segment>49.358</segment><segment>casos</segment><segment>de</segment><segment>accidentes/enfermedades</segment><segment>laborales</segment><segment>para</segment><segment>la</segment><segment>provincia.</segment><segment>Si</segment><segment>observamos</segment><segment>la</segment><segment>distribución</segment><segment>por</segment><segment>sectores/ocupaciones,</segment><segment>vemos</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>mayoría</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>eventos</segment><segment>registrados</segment><segment>se</segment><segment>concentran</segment><segment>en</segment><segment>actividades</segment><segment>industriales</segment><segment>(25%),</segment><segment>aunque</segment><segment>llama</segment><segment>la</segment><segment>atención</segment><segment>que</segment><segment>un</segment><segment>porcentaje</segment><segment>importante</segment><segment>agrupa</segment><segment>también</segment><segment>otras</segment><segment>actividades</segment><segment>(servicios,</segment><segment>13%;</segment><segment>administración,</segment><segment>9%,</segment><segment>etc.).</segment><segment>Otro</segment><segment>indicador</segment><segment>curioso</segment><segment>remite</segment><segment>al</segment><segment>registro</segment><segment>de</segment><segment>una</segment><segment>lista</segment><segment>de</segment><segment>“zonas</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>afectadas”:</segment><segment>el</segment><segment>aparato</segment><segment>“psíquico”</segment><segment>como</segment><segment>“zona</segment><segment>afectada”</segment><segment>aparece</segment><segment>solo</segment><segment>en</segment><segment>109</segment><segment>casos</segment><segment>(0,2%</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>casos);</segment><segment>pero</segment><segment>además</segment><segment>estos</segment><segment>casos</segment><segment>no</segment><segment>están</segment><segment>vinculados</segment><segment>ni</segment><segment>a</segment><segment>enfermedades</segment><segment>laborales</segment><segment>(sino</segment><segment>a</segment><segment>“accidentes”),</segment><segment>ni</segment><segment>a</segment><segment>actividades</segment><segment>y/o</segment><segment>ocupaciones</segment><segment>de</segment><segment>servicios</segment><segment>(tal</segment><segment>como</segment><segment>sería</segment><segment>esperable</segment><segment>según</segment><segment>la</segment><segment>bibliografía).</segment><segment>Estos</segment><segment>registros,</segment><segment>particularmente,</segment><segment>reproducen</segment><segment>el</segment><segment>sesgo</segment><segment>mencionado</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>legislación</segment><segment>acerca</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>falta</segment><segment>de</segment><segment>ponderación</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>“salud</segment><segment>mental”.</segment><segment>Este</segment><segment>primer</segment><segment>ejercicio</segment><segment>interpretativo</segment><segment>nos</segment><segment>permite</segment><segment>dibujar</segment><segment>un</segment><segment>panorama</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>efectos</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>vinculados</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>actividades</segment><segment>laborales,</segment><segment>de</segment><segment>manera</segment><segment>situada.</segment><segment>Las</segment><segment>limitaciones</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>fuentes</segment><segment>resultan</segment><segment>a</segment><segment>tono</segment><segment>con</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>viene</segment><segment>observando.</segment><segment>De</segment><segment>manera</segment><segment>diferencial,</segment><segment>las</segment><segment>definiciones</segment><segment>de</segment><segment>“accidentes/en-</segment><segment>fermedades</segment><segment>laborales”,</segment><segment>“zonas</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo”</segment><segment>o</segment><segment>algunas</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>condiciones</segment><segment>relevadas</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>Encuesta</segment><segment>sobre</segment><segment>condiciones</segment><segment>resultan</segment><segment>restrictivas</segment><segment>respecto</segment><segment>al</segment><segment>conjunto</segment><segment>amplio</segment><segment>de</segment><segment>afecciones</segment><segment>que</segment><segment>implica</segment><segment>la</segment><segment>mirada</segment><segment>amplia</segment><segment>sobre</segment><segment>las</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”</segment><segment>que</segment><segment>hemos</segment><segment>desarrollado</segment><segment>hasta</segment><segment>aquí.</segment><segment>No</segment><segment>obstante,</segment><segment>y</segment><segment>ante</segment><segment>la</segment><segment>escasez</segment><segment>de</segment><segment>datos</segment><segment>cuantitativos,</segment><segment>podemos</segment><segment>tomar</segment><segment>estos</segment><segment>indicadores</segment><segment>como</segment><segment>una</segment><segment>primera</segment><segment>pista.</segment><segment>Al</segment><segment>respecto,</segment><segment>vale</segment><segment>destacar</segment><segment>algunas</segment><segment>consideraciones:</segment><segment>1)</segment><segment>En</segment><segment>primer</segment><segment>lugar,</segment><segment>es</segment><segment>innegable</segment><segment>que</segment><segment>los</segment><segment>llamados</segment><segment>“problemas</segment><segment>de</segment><segment>salud</segment><segment>mental”</segment><segment>han</segment><segment>ganado</segment><segment>cen-</segment><segment>tralidad</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>agenda</segment><segment>pública.</segment><segment>Aunque</segment><segment>en</segment><segment>Córdoba</segment><segment>persisten</segment><segment>serias</segment><segment>limitaciones</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>regis-</segment><segment>tros</segment><segment>situados,</segment><segment>los</segment><segment>datos</segment><segment>nacionales</segment><segment>muestran</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>trata</segment><segment>de</segment><segment>una</segment><segment>problemática</segment><segment>estructural</segment><segment>—en</segment><segment>función</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>riesgos</segment><segment>identificados—.</segment><segment>La</segment><segment>ausencia</segment><segment>de</segment><segment>registros</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>mecanismos</segment><segment>formales</segment><segment>de</segment><segment>accidentes</segment><segment>y</segment><segment>enfermedades</segment><segment>en</segment><segment>este</segment><segment>territorio,</segment><segment>lejos</segment><segment>de</segment><segment>indicar</segment><segment>inexistencia</segment><segment>del</segment><segment>fenómeno,</segment><segment>confirma</segment><segment>la</segment><segment>necesidad</segment><segment>de</segment><segment>adecuar</segment><segment>las</segment><segment>herramientas</segment><segment>e</segment><segment>instrumentos</segment><segment>para</segment><segment>su</segment><segment>registro</segment><segment>y</segment><segment>análisis.</segment><segment>9</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>2)</segment><segment>En</segment><segment>segundo</segment><segment>lugar,</segment><segment>y</segment><segment>en</segment><segment>relación</segment><segment>con</segment><segment>los</segment><segment>sesgos</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>instrumentos,</segment><segment>los</segment><segment>datos</segment><segment>disponibles</segment><segment>evi-</segment><segment>dencian</segment><segment>la</segment><segment>necesidad</segment><segment>de</segment><segment>incorporar</segment><segment>dimensiones</segment><segment>que</segment><segment>permitan</segment><segment>comprender</segment><segment>la</segment><segment>radicalidad</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>organización</segment><segment>digital</segment><segment>del</segment><segment>trabajo.</segment><segment>Esto</segment><segment>implica,</segment><segment>por</segment><segment>ejemplo,</segment><segment>desarrollar</segment><segment>indicadores</segment><segment>que</segment><segment>den</segment><segment>cuenta</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>riesgos</segment><segment>y</segment><segment>condiciones</segment><segment>laborales</segment><segment>en</segment><segment>contextos</segment><segment>que</segment><segment>cuestionan</segment><segment>de</segment><segment>forma</segment><segment>profunda</segment><segment>las</segment><segment>concepciones</segment><segment>tradicionales</segment><segment>de</segment><segment>tiempo</segment><segment>y</segment><segment>espacio</segment><segment>de</segment><segment>trabajo,</segment><segment>tanto</segment><segment>como</segment><segment>los</segment><segment>propios</segment><segment>“usos”</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo.</segment><segment>3)</segment><segment>En</segment><segment>tercer</segment><segment>lugar,</segment><segment>a</segment><segment>medida</segment><segment>que</segment><segment>avanza</segment><segment>la</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>estructura</segment><segment>productiva</segment><segment>cordobesa</segment><segment>—</segment><segment>con</segment><segment>el</segment><segment>creciente</segment><segment>peso</segment><segment>de</segment><segment>sectores</segment><segment>como</segment><segment>los</segment><segment>servicios—,</segment><segment>se</segment><segment>complejiza</segment><segment>también</segment><segment>el</segment><segment>mapa</segment><segment>de</segment><segment>afec-</segment><segment>ciones,</segment><segment>según</segment><segment>muestran</segment><segment>los</segment><segment>datos.</segment><segment>Esto</segment><segment>plantea</segment><segment>la</segment><segment>necesidad</segment><segment>de</segment><segment>un</segment><segment>marco</segment><segment>de</segment><segment>comprensión</segment><segment>global</segment><segment>ante</segment><segment>posibles</segment><segment>“solapamientos”</segment><segment>entre</segment><segment>afecciones</segment><segment>asociadas</segment><segment>históricamente</segment><segment>a</segment><segment>formas</segment><segment>específicas</segment><segment>de</segment><segment>organización</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>y</segment><segment>otras</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”</segment><segment>comunes,</segment><segment>derivadas</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>homogenei-</segment><segment>zación</segment><segment>de</segment><segment>interacciones</segment><segment>propia</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>expansión</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital.</segment><segment>4)</segment><segment>Por</segment><segment>último,</segment><segment>la</segment><segment>identificación</segment><segment>de</segment><segment>“zonas</segment><segment>corporales”</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>registros</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>SRT</segment><segment>remite</segment><segment>a</segment><segment>ciertos</segment><segment>sesgos</segment><segment>biologicistas-higienistas</segment><segment>ya</segment><segment>señalados.</segment><segment>Esto</segment><segment>abre</segment><segment>la</segment><segment>posibilidad</segment><segment>de</segment><segment>aportar,</segment><segment>desde</segment><segment>una</segment><segment>sociología</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos/emociones,</segment><segment>una</segment><segment>relectura</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>“síntomas”</segment><segment>que</segment><segment>permita</segment><segment>ajustar</segment><segment>tan-</segment><segment>to</segment><segment>los</segment><segment>instrumentos</segment><segment>de</segment><segment>registro</segment><segment>como</segment><segment>el</segment><segment>alcance</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>análisis.</segment><segment>Sería</segment><segment>relevante,</segment><segment>por</segment><segment>ejemplo,</segment><segment>“sociologizar”</segment><segment>la</segment><segment>sintomatología</segment><segment>asociada</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>“ansiedad”</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>“depresión”</segment><segment>—ecología</segment><segment>emocional</segment><segment>destacada</segment><segment>por</segment><segment>el</segment><segment>informe</segment><segment>OMS-OIT—</segment><segment>e</segment><segment>indagar</segment><segment>en</segment><segment>sus</segment><segment>posibles</segment><segment>vínculos</segment><segment>con</segment><segment>las</segment><segment>condiciones</segment><segment>y</segment><segment>riesgos</segment><segment>definidos</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>instrumentos,</segment><segment>así</segment><segment>como</segment><segment>con</segment><segment>las</segment><segment>“zonas</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo”</segment><segment>afectadas</segment><segment>que</segment><segment>figu-</segment><segment>ran</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>registros</segment><segment>de</segment><segment>accidentes</segment><segment>y</segment><segment>enfermedades</segment><segment>laborales.</segment><segment>Habiendo</segment><segment>avanzado</segment><segment>en</segment><segment>esta</segment><segment>primera</segment><segment>contextualización,</segment><segment>recuperaremos</segment><segment>la</segment><segment>mirada</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>propios</segment><segment>trabajadores</segment><segment>cordobeses</segment><segment>sobre</segment><segment>sus</segment><segment>afecciones,</segment><segment>a</segment><segment>continuación.</segment><segment>3.2.</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales:</segment><segment>un</segment><segment>recorrido</segment><segment>desde</segment><segment>las</segment><segment>voces</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>actores</segment><segment>Entre</segment><segment>2022</segment><segment>y</segment><segment>2025,</segment><segment>realizamos</segment><segment>unas</segment><segment>60</segment><segment>entrevistas</segment><segment>en</segment><segment>profundidad</segment><segment>a</segment><segment>trabajadores</segment><segment>de</segment><segment>Córdoba</segment><segment>y</segment><segment>1</segment><segment>.</segment><segment>Todas</segment><segment>ellas</segment><segment>partieron</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>presupuestos</segment><segment>Villa</segment><segment>María,</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>marco</segment><segment>de</segment><segment>diversas</segment><segment>investigaciones</segment><segment>teóricos</segment><segment>aquí</segment><segment>expuestos</segment><segment>sobre</segment><segment>la</segment><segment>relación</segment><segment>entre</segment><segment>cuerpo,</segment><segment>emociones</segment><segment>y</segment><segment>trabajo.</segment><segment>En</segment><segment>conjunto,</segment><segment>las</segment><segment>con-</segment><segment>versaciones</segment><segment>se</segment><segment>orientaron</segment><segment>–</segment><segment>entre</segment><segment>otras</segment><segment>–</segment><segment>a</segment><segment>indagar</segment><segment>cuáles</segment><segment>son</segment><segment>las</segment><segment>capacidades</segment><segment>vitales</segment><segment>requeridas</segment><segment>y</segment><segment>valoradas</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>en</segment><segment>distintas</segment><segment>cadenas</segment><segment>de</segment><segment>producción</segment><segment>de</segment><segment>valor,</segment><segment>y</segment><segment>cómo</segment><segment>operan</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>en</segment><segment>su</segment><segment>construcción,</segment><segment>especialmente</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>contexto</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>digitalización</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>tareas.</segment><segment>En</segment><segment>la</segment><segment>selección</segment><segment>de</segment><segment>actividades</segment><segment>priorizamos</segment><segment>ocupaciones</segment><segment>con</segment><segment>alta</segment><segment>intensidad</segment><segment>laboral,</segment><segment>en</segment><segment>función</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>prevalencia</segment><segment>encontrada</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>Encuesta</segment><segment>Nacional</segment><segment>a</segment><segment>Trabajadores</segment><segment>sobre</segment><segment>Condiciones</segment><segment>de</segment><segment>Empleo,</segment><segment>1</segment><segment>Se</segment><segment>alude</segment><segment>a</segment><segment>diversas</segment><segment>investigaciones,</segment><segment>colectivas</segment><segment>e</segment><segment>individuales:</segment><segment>“Sensibilidades</segment><segment>sociales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>(2024-2026)”</segment><segment>(CO-</segment><segment>NICET);</segment><segment>“Trabajo,</segment><segment>conflicto</segment><segment>y</segment><segment>vida</segment><segment>cotidiana</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>Sociedad</segment><segment>4.0</segment><segment>(2023-2024)”</segment><segment>(UNVM);</segment><segment>“Trabajar/estudiar/entrenar</segment><segment>en</segment><segment>Sociedades</segment><segment>4.0</segment><segment>(2023-2024)”</segment><segment>(UNVM);</segment><segment>“Metamorfosis</segment><segment>del</segment><segment>trabajo,</segment><segment>Sensibilidades</segment><segment>sociales</segment><segment>y</segment><segment>digitalización</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>vida</segment><segment>(2022-</segment><segment>2024)”,</segment><segment>PICT</segment><segment>2021</segment><segment>FONCYT.</segment><segment>A</segment><segment>pesar</segment><segment>de</segment><segment>que</segment><segment>cada</segment><segment>proyecto</segment><segment>tiene</segment><segment>objetivos</segment><segment>particulares,</segment><segment>todos</segment><segment>ellos</segment><segment>se</segment><segment>orientan</segment><segment>a</segment><segment>dar</segment><segment>cuenta</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>tensiones</segment><segment>entre</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>y</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>digital</segment><segment>del</segment><segment>trabajo.</segment><segment>Además,</segment><segment>están</segment><segment>dirigidos</segment><segment>el</segment><segment>autor,</segment><segment>comparten</segment><segment>puntos</segment><segment>de</segment><segment>partida</segment><segment>teórico-epistemológicos,</segment><segment>implican</segment><segment>en</segment><segment>algunas</segment><segment>de</segment><segment>sus</segment><segment>instancias</segment><segment>la</segment><segment>realización</segment><segment>de</segment><segment>entrevistas</segment><segment>en</segment><segment>profundidad</segment><segment>a</segment><segment>trabajadores</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>ciudades</segment><segment>de</segment><segment>Córdoba</segment><segment>y</segment><segment>Villa</segment><segment>María.</segment><segment>En</segment><segment>todos</segment><segment>los</segment><segment>proyectos,</segment><segment>se</segment><segment>hizo</segment><segment>la</segment><segment>selección</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>muestra</segment><segment>de</segment><segment>entre-</segment><segment>vistados</segment><segment>a</segment><segment>través</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>técnica</segment><segment>de</segment><segment>“bola</segment><segment>de</segment><segment>nieves”,</segment><segment>facilitada</segment><segment>por</segment><segment>informantes</segment><segment>claves</segment><segment>y</segment><segment>por</segment><segment>ingresos</segment><segment>anteriores</segment><segment>al</segment><segment>campo.</segment><segment>En</segment><segment>la</segment><segment>construcción</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>muestras,</segment><segment>tal</segment><segment>como</segment><segment>se</segment><segment>especifica</segment><segment>aquí,</segment><segment>se</segment><segment>buscó</segment><segment>heterogeneidad</segment><segment>de</segment><segment>actividades-ocupaciones,</segment><segment>puestos,</segment><segment>género,</segment><segment>nivel</segment><segment>educativo,</segment><segment>entre</segment><segment>otros.</segment><segment>Para</segment><segment>este</segment><segment>artículo,</segment><segment>recuperamos</segment><segment>el</segment><segment>conjunto</segment><segment>de</segment><segment>estas</segment><segment>entrevistas,</segment><segment>analizando</segment><segment>las</segment><segment>dimen-</segment><segment>siones</segment><segment>vinculadas</segment><segment>a</segment><segment>“usos</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo”</segment><segment>y</segment><segment>“ecologías</segment><segment>emocionales”.</segment><segment>Para</segment><segment>el</segment><segment>aludido</segment><segment>análisis,</segment><segment>se</segment><segment>procedió</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>codificación</segment><segment>para</segment><segment>favovecerlo</segment><segment>en</segment><segment>función</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>categorías</segment><segment>mencionadas,</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>del</segment><segment>Software</segment><segment>Atlas.ti,</segment><segment>10</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero</segment><segment>Trabajo,</segment><segment>Salud</segment><segment>y</segment><segment>Seguridad</segment><segment>(ENTCSS,</segment><segment>2018).</segment><segment>Sin</segment><segment>embargo,</segment><segment>también</segment><segment>buscamos</segment><segment>entrevistar</segment><segment>a</segment><segment>algunos</segment><segment>trabajadores</segment><segment>que</segment><segment>contrastaron</segment><segment>en</segment><segment>este</segment><segment>rasgo,</segment><segment>con</segment><segment>el</segment><segment>fin</segment><segment>de</segment><segment>diversificar</segment><segment>los</segment><segment>perfiles</segment><segment>incluidos.</segment><segment>Inclui-</segment><segment>mos</segment><segment>entonces</segment><segment>ocupaciones</segment><segment>tanto</segment><segment>del</segment><segment>sector</segment><segment>servicios</segment><segment>como</segment><segment>del</segment><segment>primario,</segment><segment>procurando</segment><segment>hacer</segment><segment>foco</segment><segment>en</segment><segment>actividades</segment><segment>emergentes</segment><segment>y</segment><segment>dinámicas</segment><segment>dentro</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>estructuras</segment><segment>ocupacionales</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>ciudades</segment><segment>analizadas.</segment><segment>delive-</segment><segment>Además,</segment><segment>nos</segment><segment>centramos</segment><segment>en</segment><segment>trabajos</segment><segment>donde</segment><segment>la</segment><segment>mediación</segment><segment>digital</segment><segment>era</segment><segment>abiertamente</segment><segment>reconocida</segment><segment>—y</segment><segment>ries</segment><segment>problematizada—</segment><segment>por</segment><segment>los</segment><segment>propios</segment><segment>trabajadores.</segment><segment>Entre</segment><segment>otros,</segment><segment>se</segment><segment>entrevistaron</segment><segment>trabajadores</segment><segment>de</segment><segment>freelancers</segment><segment>por</segment><segment>aplicación,</segment><segment>(en</segment><segment>servicios</segment><segment>informáticos),</segment><segment>trabajadores</segment><segment>de</segment><segment>actividades</segment><segment>comerciales,</segment><segment>empleados</segment><segment>de</segment><segment>empresas</segment><segment>de</segment><segment>robótica,</segment><segment>productores</segment><segment>del</segment><segment>sector</segment><segment>primario</segment><segment>con</segment><segment>uso</segment><segment>intensivo</segment><segment>de</segment><segment>tecnolo-</segment><segment>gía</segment><segment>y</segment><segment>docentes</segment><segment>del</segment><segment>sector</segment><segment>público</segment><segment>y</segment><segment>privado</segment><segment>que</segment><segment>desempeñan</segment><segment>sus</segment><segment>tareas</segment><segment>a</segment><segment>través</segment><segment>de</segment><segment>medios</segment><segment>virtuales.</segment><segment>En</segment><segment>su</segment><segment>conjunto,</segment><segment>la</segment><segment>muestra</segment><segment>obtenida</segment><segment>resulta</segment><segment>diversa</segment><segment>tanto</segment><segment>en</segment><segment>variables</segment><segment>poblacionales</segment><segment>(edad,</segment><segment>sexo/</segment><segment>género,</segment><segment>nivel</segment><segment>educativo)</segment><segment>como</segment><segment>laborales</segment><segment>(formas</segment><segment>de</segment><segment>contratación,</segment><segment>antigüedad</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>ocupación,</segment><segment>ni-</segment><segment>vel</segment><segment>de</segment><segment>ingreso,</segment><segment>etc.).</segment><segment>No</segment><segment>obstante,</segment><segment>la</segment><segment>muestra</segment><segment>no</segment><segment>constituye</segment><segment>un</segment><segment>mapa</segment><segment>completo</segment><segment>o</segment><segment>representativo</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>estructura</segment><segment>ocupacional</segment><segment>ni</segment><segment>del</segment><segment>complejo</segment><segment>escenario</segment><segment>implicado</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>digital</segment><segment>del</segment><segment>trabajo.</segment><segment>Por</segment><segment>el</segment><segment>contrario,</segment><segment>la</segment><segment>selección</segment><segment>de</segment><segment>casos</segment><segment>fue</segment><segment>intencionadamente</segment><segment>orientada</segment><segment>a</segment><segment>captar</segment><segment>las</segment><segment>di-</segment><segment>ferentes</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>“poner</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo”</segment><segment>en</segment><segment>un</segment><segment>rango</segment><segment>amplio</segment><segment>—aunque</segment><segment>no</segment><segment>exhaustivo—</segment><segment>de</segment><segment>cadenas</segment><segment>productivas.</segment><segment>Si</segment><segment>bien</segment><segment>la</segment><segment>diversidad</segment><segment>de</segment><segment>ocupaciones</segment><segment>ameritaría</segment><segment>un</segment><segment>conocimiento</segment><segment>más</segment><segment>profundo</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>particularidades</segment><segment>de</segment><segment>cada</segment><segment>cadena,</segment><segment>la</segment><segment>posibilidad</segment><segment>de</segment><segment>reunir</segment><segment>este</segment><segment>universo</segment><segment>de</segment><segment>experiencias</segment><segment>en</segment><segment>una</segment><segment>sola</segment><segment>unidad</segment><segment>de</segment><segment>análisis</segment><segment>responde</segment><segment>al</segment><segment>desafío</segment><segment>de</segment><segment>trazar</segment><segment>una</segment><segment>propuesta</segment><segment>conceptual</segment><segment>integradora,</segment><segment>que</segment><segment>rompa</segment><segment>con</segment><segment>la</segment><segment>fragmentación</segment><segment>habitual</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>estudios</segment><segment>sobre</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital.</segment><segment>Así,</segment><segment>el</segment><segment>propósito</segment><segment>es</segment><segment>co-</segment><segment>menzar</segment><segment>una</segment><segment>reconstrucción</segment><segment>de</segment><segment>ejes</segment><segment>analíticos</segment><segment>comunes</segment><segment>en</segment><segment>torno</segment><segment>a</segment><segment>un</segment><segment>rasgo</segment><segment>que</segment><segment>parece</segment><segment>atravesar</segment><segment>y</segment><segment>homogeneizar</segment><segment>las</segment><segment>distintas</segment><segment>labores:</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>implica</segment><segment>“poner</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo”</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>mediaciones</segment><segment>digitales</segment><segment>y</segment><segment>emocionales</segment><segment>propias</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>metamorfosis</segment><segment>contemporáneas</segment><segment>del</segment><segment>trabajo.</segment><segment>En</segment><segment>el</segment><segment>marco</segment><segment>de</segment><segment>esta</segment><segment>búsqueda,</segment><segment>las</segment><segment>narrativas</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>experiencias</segment><segment>vividas</segment><segment>por</segment><segment>los</segment><segment>propios</segment><segment>sujetos</segment><segment>per-</segment><segment>miten</segment><segment>elaborar</segment><segment>un</segment><segment>mapa</segment><segment>inicial</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales,</segment><segment>que,</segment><segment>acorde</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>propuesta</segment><segment>que</segment><segment>venimos</segment><segment>de-</segment><segment>sarrollando,</segment><segment>podemos</segment><segment>organizar</segment><segment>en</segment><segment>torno</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>“huellas”,</segment><segment>“motores”</segment><segment>y</segment><segment>“faros”</segment><segment>que</segment><segment>las</segment><segment>mismas</segment><segment>implican.</segment><segment>a.</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>“huellas”</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>precarización:</segment><segment>Independientemente</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>divergencias</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>ocupaciones</segment><segment>y</segment><segment>sectores,</segment><segment>resulta</segment><segment>interesante</segment><segment>partir</segment><segment>desde</segment><segment>estas</segment><segment>coordenadas</segment><segment>observables</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>narrativas</segment><segment>analizadas,</segment><segment>puesto</segment><segment>que</segment><segment>abundan</segment><segment>las</segment><segment>pers-</segment><segment>pectivas</segment><segment>(naturalizadas</segment><segment>y</segment><segment>naturalizantes)</segment><segment>que</segment><segment>asocian</segment><segment>el</segment><segment>espacio</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>tareas</segment><segment>digitales</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>inexis-</segment><segment>tencia</segment><segment>de</segment><segment>cuerpo,</segment><segment>de</segment><segment>condiciones</segment><segment>concretas</segment><segment>o</segment><segment>de</segment><segment>desgastes</segment><segment>asociados</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>misma.</segment><segment>Estas</segment><segment>narrativas</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>impregnan</segment><segment>algunos</segment><segment>discursos</segment><segment>teóricos</segment><segment>des-corporizados,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>hacen</segment><segment>cuerpo</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores.</segment><segment>Constituyen</segment><segment>verdades</segment><segment>“huellas”,</segment><segment>que</segment><segment>no</segment><segment>pueden</segment><segment>ser</segment><segment>sino</segment><segment>construidas</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>in-corporaciones</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>múltiples</segment><segment>biografías</segment><segment>de</segment><segment>precarización,</segment><segment>las</segment><segment>cuales</segment><segment>se</segment><segment>constituyen</segment><segment>y</segment><segment>“hacen</segment><segment>realidad”</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>resignación</segment><segment>como</segment><segment>condición</segment><segment>de</segment><segment>trabajo.</segment><segment>En</segment><segment>una</segment><segment>entrevista,</segment><segment>un</segment><segment>repartidor</segment><segment>(trabajador</segment><segment>de</segment><segment>una</segment><segment>aplicación</segment><segment>de</segment><segment>reparto)</segment><segment>señala</segment><segment>con</segment><segment>claridad:</segment><segment>Te</segment><segment>cagás</segment><segment>de</segment><segment>frío</segment><segment>(…)</segment><segment>te</segment><segment>cagás</segment><segment>de</segment><segment>calor.</segment><segment>Pero</segment><segment>como…</segment><segment>no</segment><segment>sé,</segment><segment>comparada</segment><segment>con</segment><segment>una</segment><segment>hora</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>de</segment><segment>albañil,</segment><segment>yo</segment><segment>me</segment><segment>quedo</segment><segment>con</segment><segment>una</segment><segment>hora</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>en</segment><segment>Pedidos</segment><segment>Ya.</segment><segment>No</segment><segment>me</segment><segment>estoy</segment><segment>quedando</segment><segment>sin</segment><segment>cintura,</segment><segment>ni</segment><segment>me</segment><segment>estoy</segment><segment>arruinando</segment><segment>las</segment><segment>manos,</segment><segment>a</segment><segment>lo</segment><segment>mejor</segment><segment>por</segment><segment>menos</segment><segment>plata</segment><segment>(Rider,</segment><segment>ciudad</segment><segment>de</segment><segment>Córdoba,</segment><segment>2022).</segment><segment>La</segment><segment>comparación</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>ubica</segment><segment>un</segment><segment>umbral</segment><segment>corporal</segment><segment>del</segment><segment>daño,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>introduce</segment><segment>una</segment><segment>economía</segment><segment>).</segment><segment>El</segment><segment>cuerpo</segment><segment>aquí</segment><segment>moral</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>afección:</segment><segment>“es</segment><segment>un</segment><segment>trabajo</segment><segment>bastante</segment><segment>bueno</segment><segment>para</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>vos</segment><segment>ofrecés”</segment><segment>(</segment><segment>11</segment><segment>Idem</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>aparece</segment><segment>como</segment><segment>umbral</segment><segment>de</segment><segment>equivalencias</segment><segment>y</segment><segment>modulaciones,</segment><segment>donde</segment><segment>la</segment><segment>intensidad</segment><segment>del</segment><segment>malestar</segment><segment>se</segment><segment>mide</segment><segment>en</segment><segment>relación</segment><segment>con</segment><segment>otras</segment><segment>formas</segment><segment>de</segment><segment>explotación.</segment><segment>Es</segment><segment>interesante</segment><segment>remarcar</segment><segment>cómo</segment><segment>la</segment><segment>exposición</segment><segment>ambiental</segment><segment>—térmica,</segment><segment>temporal—</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>enfatiza</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>incorporación</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>TIC</segment><segment>no</segment><segment>libera</segment><segment>al</segment><segment>trabajo</segment><segment>del</segment><segment>“sufrimiento”</segment><segment>más</segment><segment>“terrenal”,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>lleva</segment><segment>al</segment><segment>extre-</segment><segment>mo</segment><segment>el</segment><segment>modo</segment><segment>naturalizado</segment><segment>de</segment><segment>“sentir”</segment><segment>las</segment><segment>condiciones</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>como</segment><segment>algo</segment><segment>“normal”.</segment><segment>En</segment><segment>tanto</segment><segment>“huella”,</segment><segment>existe</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>instanciación</segment><segment>de</segment><segment>esa</segment><segment>“resignación”</segment><segment>ante</segment><segment>el</segment><segment>“mandato</segment><segment>de</segment><segment>naturalización”</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>condiciones</segment><segment>precarias,</segment><segment>y</segment><segment>se</segment><segment>inscribe</segment><segment>como</segment><segment>una</segment><segment>marca</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>social,</segment><segment>esto</segment><segment>es,</segment><segment>una</segment><segment>coordenada</segment><segment>que</segment><segment>muestra</segment><segment>las</segment><segment>formas</segment><segment>aceptadas</segment><segment>que</segment><segment>tiene</segment><segment>una</segment><segment>sociedad</segment><segment>para</segment><segment>distribuir</segment><segment>–</segment><segment>y</segment><segment>extraer</segment><segment>–</segment><segment>las</segment><segment>energías</segment><segment>productivas.</segment><segment>En</segment><segment>contraste</segment><segment>con</segment><segment>el</segment><segment>régimen</segment><segment>que</segment><segment>idealmente</segment><segment>pareció</segment><segment>estructurar</segment><segment>los</segment><segment>derechos</segment><segment>sociales</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>marco</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>sociedad</segment><segment>salarial,</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>asociadas</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>expansión</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>digitalización</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>tareas</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>Sur</segment><segment>Global</segment><segment>parecen</segment><segment>más</segment><segment>asociadas</segment><segment>a</segment><segment>consagrar</segment><segment>las</segment><segment>huellas</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>precariedad</segment><segment>laboral.</segment><segment>En</segment><segment>cualquier</segment><segment>caso,</segment><segment>desde</segment><segment>las</segment><segment>experiencias</segment><segment>de</segment><segment>diferentes</segment><segment>ocupaciones,</segment><segment>se</segment><segment>constata</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>tarea</segment><segment>digi-</segment><segment>talizada</segment><segment>no</segment><segment>viene</segment><segment>a</segment><segment>“liberar”</segment><segment>al</segment><segment>trabajador</segment><segment>del</segment><segment>“yugo”</segment><segment>del</segment><segment>sufrimiento,</segment><segment>sino</segment><segment>que,</segment><segment>por</segment><segment>el</segment><segment>contrario,</segment><segment>la</segment><segment>experiencia</segment><segment>de</segment><segment>trabajar</segment><segment>digitalmente</segment><segment>se</segment><segment>vuelve</segment><segment>“más</segment><segment>sensorial”,</segment><segment>en</segment><segment>un</segment><segment>esquema</segment><segment>emocional</segment><segment>que</segment><segment>lo</segment><segment>liga</segment><segment>a</segment><segment>los</segment><segment>efectos</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>precarización.</segment><segment>La</segment><segment>constante</segment><segment>a</segment><segment>destacar</segment><segment>es</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>“marca</segment><segment>corporal”</segment><segment>constituye</segment><segment>un</segment><segment>rasgo</segment><segment>doble:</segment><segment>por</segment><segment>una</segment><segment>parte,</segment><segment>se</segment><segment>sienten</segment><segment>los</segment><segment>efectos</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>“tendencia</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>baja”</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>condiciones</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>(dimensión</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>expresa</segment><segment>de</segment><segment>manera</segment><segment>particular</segment><segment>en</segment><segment>cada</segment><segment>ocupación:</segment><segment>calor/frío</segment><segment>para</segment><segment>los</segment><segment>,</segment><segment>etc.),</segment><segment>y</segment><segment>por</segment><segment>otra,</segment><segment>se</segment><segment>b.</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>motor</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>acción</segment><segment>siente</segment><segment>la</segment><segment>necesidad</segment><segment>redoblada</segment><segment>de</segment><segment>soportar</segment><segment>peores</segment><segment>condiciones.</segment><segment>,</segment><segment>equipamientos</segment><segment>o</segment><segment>tiempos</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>para</segment><segment>docentes</segment><segment>y/o</segment><segment>freelancers</segment><segment>riders</segment><segment>Otra</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>modulaciones</segment><segment>emocionales,</segment><segment>vinculadas</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”</segment><segment>exploradas</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>tes-</segment><segment>timonios</segment><segment>realizados,</segment><segment>está</segment><segment>relacionada</segment><segment>con</segment><segment>“cierto</segment><segment>modo</segment><segment>de</segment><segment>ser</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo”,</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>configura</segment><segment>como</segment><segment>una</segment><segment>especie</segment><segment>de</segment><segment>“motor”</segment><segment>que</segment><segment>activa</segment><segment>los</segment><segment>particulares</segment><segment>mecanismos</segment><segment>de</segment><segment>cooperación</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>necesita.</segment><segment>Es</segment><segment>decir,</segment><segment>esta</segment><segment>dimensión</segment><segment>enfatiza</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>hay</segment><segment>en</segment><segment>ciertas</segment><segment>ecologías</segment><segment>emocionales</segment><segment>como</segment><segment>clave</segment><segment>para</segment><segment>entender</segment><segment>una</segment><segment>parte</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>gramáticas</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>acciones</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>que</segment><segment>estos</segment><segment>sujetos</segment><segment>se</segment><segment>ven</segment><segment>involucrados.</segment><segment>Así,</segment><segment>“poner</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo”</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>refiere</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>temperatura,</segment><segment>la</segment><segment>resistencia</segment><segment>física,</segment><segment>o</segment><segment>aún</segment><segment>a</segment><segment>la</segment><segment>necesidad</segment><segment>de</segment><segment>poner</segment><segment>mis</segment><segment>“propias”</segment><segment>herramientas</segment><segment>de</segment><segment>trabajo,</segment><segment>o</segment><segment>todas</segment><segment>“mis</segment><segment>horas</segment><segment>de</segment><segment>vida”.</segment><segment>Supone</segment><segment>también</segment><segment>un</segment><segment>involucramiento</segment><segment>emocional</segment><segment>que</segment><segment>resignifica</segment><segment>el</segment><segment>sentido</segment><segment>del</segment><segment>trabajo.</segment><segment>Una</segment><segment>trabajadora</segment><segment>docente</segment><segment>que</segment><segment>imparte</segment><segment>clases</segment><segment>a</segment><segment>través</segment><segment>de</segment><segment>herramientas</segment><segment>digitales,</segment><segment>lo</segment><segment>expresa</segment><segment>desde</segment><segment>otra</segment><segment>gramática:</segment><segment>Todo</segment><segment>lo</segment><segment>corporal</segment><segment>también</segment><segment>influye</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>emociones,</segment><segment>por</segment><segment>supuesto,</segment><segment>y</segment><segment>se</segment><segment>nota</segment><segment>a</segment><segment>través</segment><segment>de</segment><segment>tu</segment><segment>cambio</segment><segment>de</segment><segment>humor,</segment><segment>de</segment><segment>tu</segment><segment>mirada</segment><segment>hacia</segment><segment>las</segment><segment>cosas,</segment><segment>al</segment><segment>arrancar</segment><segment>el</segment><segment>día,</segment><segment>desde</segment><segment>tu</segment><segment>actitud</segment><segment>(Traba-</segment><segment>jadora</segment><segment>docente,</segment><segment>Villa</segment><segment>María,</segment><segment>2023).</segment><segment>La</segment><segment>afectación</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>impacta</segment><segment>directamente</segment><segment>sobre</segment><segment>los</segment><segment>estados</segment><segment>de</segment><segment>ánimo</segment><segment>y,</segment><segment>a</segment><segment>su</segment><segment>vez,</segment><segment>transforma</segment><segment>las</segment><segment>disposiciones</segment><segment>hacia</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>vida</segment><segment>en</segment><segment>general.</segment><segment>En</segment><segment>palabras</segment><segment>de</segment><segment>un</segment><segment>entrevistado,</segment><segment>que</segment><segment>transitó</segment><segment>el</segment><segment>paso</segment><segment>de</segment><segment>ser</segment><segment>“empleado”</segment><segment>a</segment><segment>ser</segment><segment>un</segment><segment>“productor</segment><segment>de</segment><segment>contenidos</segment><segment>online”</segment><segment>por</segment><segment>su</segment><segment>propia</segment><segment>cuenta:</segment><segment>(...)</segment><segment>Yo</segment><segment>creo</segment><segment>que</segment><segment>mi</segment><segment>cansancio</segment><segment>se</segment><segment>traduce</segment><segment>muchas</segment><segment>veces</segment><segment>en</segment><segment>enojo,</segment><segment>se</segment><segment>traduce</segment><segment>en</segment><segment>silencio...</segment><segment>Es</segment><segment>como</segment><segment>si</segment><segment>se</segment><segment>produjera</segment><segment>la</segment><segment>cancelación</segment><segment>de</segment><segment>mi</segment><segment>palabra,</segment><segment>y</segment><segment>me</segment><segment>cuesta</segment><segment>hablar</segment><segment>sobre</segment><segment>eso,</segment><segment>que</segment><segment>a</segment><segment>veces</segment><segment>creo</segment><segment>que</segment><segment>generaría</segment><segment>alivio.</segment><segment>El</segment><segment>hecho</segment><segment>de</segment><segment>poder</segment><segment>decir</segment><segment>“che,</segment><segment>estoy</segment><segment>cansado,</segment><segment>quiero</segment><segment>frenar</segment><segment>un</segment><segment>ratito”</segment><segment>(...)</segment><segment>(Productor</segment><segment>de</segment><segment>contenido</segment><segment>freelancer,</segment><segment>ciudad</segment><segment>de</segment><segment>Villa</segment><segment>María,</segment><segment>2025).</segment><segment>12</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero</segment><segment>Esta</segment><segment>expresión</segment><segment>revela</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>agotamiento</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>se</segment><segment>inscribe</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>también</segment><segment>lo</segment><segment>constituye</segment><segment>como</segment><segment>una</segment><segment>forma</segment><segment>afectiva</segment><segment>del</segment><segment>ser:</segment><segment>para</segment><segment>quien</segment><segment>hace</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>palabra</segment><segment>un</segment><segment>oficio</segment><segment>(creador</segment><segment>de</segment><segment>contenido),</segment><segment>la</segment><segment>dificultad</segment><segment>para</segment><segment>nombrar</segment><segment>el</segment><segment>malestar</segment><segment>es</segment><segment>al</segment><segment>mismo</segment><segment>tiempo</segment><segment>una</segment><segment>marca</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>resignación</segment><segment>ante</segment><segment>la</segment><segment>naturalización</segment><segment>del</segment><segment>proceso</segment><segment>de</segment><segment>precarización</segment><segment>(implicado</segment><segment>en</segment><segment>no</segment><segment>tener</segment><segment>descanso</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>produc-</segment><segment>ción</segment><segment>de</segment><segment>contenido),</segment><segment>y</segment><segment>un</segment><segment>motor</segment><segment>que</segment><segment>le</segment><segment>imprime</segment><segment>una</segment><segment>velocidad</segment><segment>particular</segment><segment>a</segment><segment>su</segment><segment>vida.</segment><segment>Esta</segment><segment>circulación</segment><segment>de</segment><segment>energía</segment><segment>vital</segment><segment>no</segment><segment>está</segment><segment>exenta</segment><segment>de</segment><segment>desgaste.</segment><segment>Otro</segment><segment>repartidor</segment><segment>reconoce:</segment><segment>“No</segment><segment>sé</segment><segment>si</segment><segment>voy</segment><segment>a</segment><segment>ir</segment><segment>(a</segment><segment>trabajar)</segment><segment>porque</segment><segment>ando</segment><segment>medio</segment><segment>adolorido</segment><segment>del</segment><segment>abdominal”</segment><segment>(Rider,</segment><segment>Ciudad</segment><segment>de</segment><segment>Córdoba,</segment><segment>2024).</segment><segment>A</segment><segment>pesar</segment><segment>de</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>tono</segment><segment>puede</segment><segment>parecer</segment><segment>trivial,</segment><segment>la</segment><segment>normalización</segment><segment>del</segment><segment>dolor</segment><segment>funciona</segment><segment>como</segment><segment>una</segment><segment>señal</segment><segment>de</segment><segment>fondo,</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo</segment><segment>aparece</segment><segment>como</segment><segment>vehículo</segment><segment>sacrificable,</segment><segment>amortiguado</segment><segment>por</segment><segment>una</segment><segment>retórica</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>autosuficiencia.</segment><segment>Pero</segment><segment>si</segment><segment>además</segment><segment>aceptamos</segment><segment>que</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>trabajador</segment><segment>pone</segment><segment>en</segment><segment>juego</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>tiene</segment><segment>que</segment><segment>ver</segment><segment>con</segment><segment>la</segment><segment>inversión</segment><segment>de</segment><segment>sus</segment><segment>“músculos</segment><segment>orgánicos”,</segment><segment>sino</segment><segment>con</segment><segment>el</segment><segment>enorme</segment><segment>caudal</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>emocional</segment><segment>que</segment><segment>la</segment><segment>cadena</segment><segment>digital</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>demanda,</segment><segment>las</segment><segment>afectaciones</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>“formas</segment><segment>de</segment><segment>sentir”</segment><segment>parecen</segment><segment>no</segment><segment>tener</segment><segment>límites</segment><segment>en</segment><segment>cuanto</segment><segment>a</segment><segment>su</segment><segment>sacrificio.</segment><segment>c.</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>faro</segment><segment>Esta</segment><segment>dimensión,</segment><segment>junto</segment><segment>con</segment><segment>la</segment><segment>anterior,</segment><segment>completa</segment><segment>un</segment><segment>cuadro</segment><segment>necesario</segment><segment>para</segment><segment>re-construir</segment><segment>las</segment><segment>gramáti-</segment><segment>cas</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>derivan</segment><segment>del</segment><segment>régimen</segment><segment>de</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>asociados</segment><segment>al</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital,</segment><segment>tal</segment><segment>como</segment><segment>lo</segment><segment>venimos</segment><segment>explorando.</segment><segment>Así,</segment><segment>si</segment><segment>la</segment><segment>idea</segment><segment>de</segment><segment>motor</segment><segment>remite</segment><segment>al</segment><segment>“anclaje</segment><segment>subjetivo”</segment><segment>que</segment><segment>se</segment><segment>activa</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>mecanismo</segment><segment>de</segment><segment>cooperación,</segment><segment>la</segment><segment>figura</segment><segment>del</segment><segment>“faro”</segment><segment>busca</segment><segment>enfatizar</segment><segment>los</segment><segment>límites</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>posibilidades</segment><segment>de</segment><segment>acción</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>“afectados”</segment><segment>por</segment><segment>este</segment><segment>particular</segment><segment>régimen.</segment><segment>Explorando</segment><segment>las</segment><segment>entrevistas</segment><segment>a</segment><segment>los</segment><segment>trabajadores,</segment><segment>encontramos</segment><segment>que,</segment><segment>por</segment><segment>momentos,</segment><segment>el</segment><segment>desgaste</segment><segment>identificado</segment><segment>en</segment><segment>torno</segment><segment>a</segment><segment>las</segment><segment>tareas</segment><segment>digitalizadas</segment><segment>produce</segment><segment>un</segment><segment>repliegue</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>relaciones</segment><segment>sociales.</segment><segment>Como</segment><segment>relata</segment><segment>uno</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>entrevistados:</segment><segment>“La</segment><segment>verdad</segment><segment>que</segment><segment>después</segment><segment>del</segment><segment>laburo</segment><segment>no</segment><segment>me</segment><segment>quedan</segment><segment>ganas…</segment><segment>Estoy</segment><segment>muerto,</segment><segment>no</segment><segment>me</segment><segment>da</segment><segment>para</segment><segment>juntarme</segment><segment>y</segment><segment>esas</segment><segment>cosas</segment><segment>(…)”</segment><segment>(Trabajadora</segment><segment>de</segment><segment>Comercio,</segment><segment>Córdoba,</segment><segment>2024).</segment><segment>La</segment><segment>disposición</segment><segment>corporal</segment><segment>al</segment><segment>rendimiento</segment><segment>opera</segment><segment>como</segment><segment>frontera</segment><segment>relacional:</segment><segment>la</segment><segment>inversión</segment><segment>emocional</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>se</segment><segment>produce</segment><segment>a</segment><segment>costa</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>del</segment><segment>lazo,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>aislamiento</segment><segment>se</segment><segment>instala</segment><segment>como</segment><segment>saldo</segment><segment>social</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>autoexplotación.</segment><segment>No</segment><segment>estamos</segment><segment>–</segment><segment>al</segment><segment>menos</segment><segment>no</segment><segment>solamente</segment><segment>–</segment><segment>frente</segment><segment>a</segment><segment>subjetividades</segment><segment>que</segment><segment>priori-</segment><segment>zan</segment><segment>un</segment><segment>cálculo</segment><segment>racional-individual,</segment><segment>sino</segment><segment>ante</segment><segment>una</segment><segment>marca</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo</segment><segment>colectivo</segment><segment>que</segment><segment>remite</segment><segment>a</segment><segment>otros</segment><segment>ritmos</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>individuación.</segment><segment>Esta</segment><segment>frontera</segment><segment>no</segment><segment>es</segment><segment>un</segment><segment>mero</segment><segment>resultado</segment><segment>individual,</segment><segment>sino</segment><segment>que</segment><segment>cristaliza</segment><segment>en</segment><segment>modos</segment><segment>de</segment><segment>silencio,</segment><segment>replie-</segment><segment>gue</segment><segment>afectivo</segment><segment>y</segment><segment>hasta</segment><segment>una</segment><segment>suerte</segment><segment>de</segment><segment>“cancelación</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>propia</segment><segment>palabra”,</segment><segment>como</segment><segment>cuenta</segment><segment>el</segment><segment>entrevistado</segment><segment>que</segment><segment>trabaja</segment><segment>generando</segment><segment>contenido</segment><segment>que</segment><segment>vimos</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>apartado</segment><segment>anterior:</segment><segment>Desde</segment><segment>hace</segment><segment>mucho</segment><segment>tiempo</segment><segment>no</segment><segment>tengo</segment><segment>fines</segment><segment>de</segment><segment>semana,</segment><segment>se</segment><segment>trabaja</segment><segment>de</segment><segment>lunes</segment><segment>a</segment><segment>lunes</segment><segment>y</segment><segment>jornadas</segment><segment>largas.</segment><segment>(...)</segment><segment>Me</segment><segment>hace</segment><segment>falta</segment><segment>porque</segment><segment>me</segment><segment>gusta</segment><segment>leer</segment><segment>mucho</segment><segment>y</segment><segment>no</segment><segment>estoy</segment><segment>teniendo</segment><segment>ese</segment><segment>tiempo.</segment><segment>Y</segment><segment>además</segment><segment>la</segment><segment>lectura</segment><segment>es</segment><segment>también</segment><segment>la</segment><segment>materia</segment><segment>prima</segment><segment>de</segment><segment>lo</segment><segment>que</segment><segment>yo</segment><segment>hago</segment><segment>y</segment><segment>bueno,</segment><segment>se</segment><segment>genera</segment><segment>una</segment><segment>cosa</segment><segment>ahí</segment><segment>que</segment><segment>te</segment><segment>diría</segment><segment>que</segment><segment>me</segment><segment>genera</segment><segment>tristeza</segment><segment>a</segment><segment>veces</segment><segment>(Productor</segment><segment>de</segment><segment>contenido</segment><segment>freelancer,</segment><segment>ciudad</segment><segment>de</segment><segment>Villa</segment><segment>María,</segment><segment>2025).</segment><segment>Podemos</segment><segment>ver</segment><segment>aquí</segment><segment>cómo</segment><segment>la</segment><segment>disposición</segment><segment>al</segment><segment>rendimiento</segment><segment>maximizado,</segment><segment>lejos</segment><segment>de</segment><segment>habilitar</segment><segment>una</segment><segment>autosufi-</segment><segment>ciencia</segment><segment>heroica,</segment><segment>se</segment><segment>traduce</segment><segment>en</segment><segment>soledad,</segment><segment>repliegue</segment><segment>y</segment><segment>tristeza.</segment><segment>El</segment><segment>régimen</segment><segment>de</segment><segment>digitalización</segment><segment>devora</segment><segment>los</segment><segment>tiempos</segment><segment>de</segment><segment>ocio</segment><segment>y</segment><segment>los</segment><segment>lazos</segment><segment>sociales,</segment><segment>desmembrando</segment><segment>el</segment><segment>cuerpo</segment><segment>colectivo,</segment><segment>precisamente</segment><segment>en</segment><segment>nombre</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>eficiencia</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>competitividad.</segment><segment>13</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>“Sentirse</segment><segment>solo”,</segment><segment>“triste”,</segment><segment>“resignado”</segment><segment>como</segment><segment>condición</segment><segment>para</segment><segment>“ser</segment><segment>operativo”,</segment><segment>“más</segment><segment>competitivo”,</segment><segment>“más</segment><segment>eficiente</segment><segment>en</segment><segment>mi</segment><segment>trabajo/vida”,</segment><segment>es</segment><segment>una</segment><segment>expresión</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>geometrías</segment><segment>corporales</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>modos</segment><segment>digitales</segment><segment>de</segment><segment>producción:</segment><segment>precisamente</segment><segment>la</segment><segment>fenomenal</segment><segment>capacidad</segment><segment>de</segment><segment>algoritmo</segment><segment>de</segment><segment>articular</segment><segment>consumo/produc-</segment><segment>ción;</segment><segment>oferta/demanda,</segment><segment>tiempos/espacio,</segment><segment>tiene</segment><segment>su</segment><segment>correlato</segment><segment>en</segment><segment>un</segment><segment>cuerpo</segment><segment>colectivo</segment><segment>des-membrado.</segment><segment>4.</segment><segment>Conclusiones</segment><segment>En</segment><segment>este</segment><segment>artículo,</segment><segment>nos</segment><segment>propusimos</segment><segment>comprender</segment><segment>las</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporales”</segment><segment>como</segment><segment>un</segment><segment>concepto</segment><segment>clave</segment><segment>para</segment><segment>analizar</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>en</segment><segment>las</segment><segment>Sociedades</segment><segment>4.0,</segment><segment>en</segment><segment>un</segment><segment>contexto</segment><segment>de</segment><segment>digitalización</segment><segment>creciente</segment><segment>y</segment><segment>emo-</segment><segment>cionalización</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>productivos.</segment><segment>A</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>fuentes</segment><segment>secundarias</segment><segment>y</segment><segment>entrevistas</segment><segment>a</segment><segment>traba-</segment><segment>jadores</segment><segment>digitales</segment><segment>en</segment><segment>Córdoba</segment><segment>y</segment><segment>Villa</segment><segment>María,</segment><segment>planteamos</segment><segment>un</segment><segment>marco</segment><segment>crítico</segment><segment>desde</segment><segment>una</segment><segment>sociología</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>emociones,</segment><segment>orientado</segment><segment>a</segment><segment>repensar</segment><segment>la</segment><segment>salud</segment><segment>mental</segment><segment>laboral</segment><segment>más</segment><segment>allá</segment><segment>de</segment><segment>ciertos</segment><segment>posibles</segment><segment>sesgos,</segment><segment>incorporando</segment><segment>una</segment><segment>particular</segment><segment>forma</segment><segment>de</segment><segment>comprender</segment><segment>la</segment><segment>experiencia</segment><segment>de</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital.</segment><segment>Así,</segment><segment>la</segment><segment>explotación</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>presentadas</segment><segment>nos</segment><segment>permite</segment><segment>destacar</segment><segment>tres</segment><segment>dimensiones</segment><segment>interrelacionadas.</segment><segment>En</segment><segment>primer</segment><segment>lugar,</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>huellas,</segment><segment>encontramos</segment><segment>que</segment><segment>las</segment><segment>voces</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>trabajado-</segment><segment>res</segment><segment>expresan</segment><segment>los</segment><segment>rastros</segment><segment>emocionales</segment><segment>que</segment><segment>los</segment><segment>procesos</segment><segment>de</segment><segment>precarización</segment><segment>histórica</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>dejan</segment><segment>en</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos.</segment><segment>Así,</segment><segment>las</segment><segment>molestias</segment><segment>musculares,</segment><segment>estados</segment><segment>de</segment><segment>ansiedad</segment><segment>o</segment><segment>agotamiento,</segment><segment>etc.,</segment><segment>condensan</segment><segment>la</segment><segment>inscripción</segment><segment>material</segment><segment>de</segment><segment>las</segment><segment>exigencias</segment><segment>productivas</segment><segment>y</segment><segment>muestran</segment><segment>cómo</segment><segment>la</segment><segment>digitalización</segment><segment>uniformiza</segment><segment>no</segment><segment>solo</segment><segment>la</segment><segment>experiencia</segment><segment>laboral,</segment><segment>sino</segment><segment>además</segment><segment>ciertos</segment><segment>patrones</segment><segment>de</segment><segment>desgastes</segment><segment>que</segment><segment>dan</segment><segment>forma</segment><segment>al</segment><segment>cuerpo</segment><segment>social</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>digitalización.</segment><segment>Por</segment><segment>su</segment><segment>parte,</segment><segment>las</segment><segment>marcas,</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>motor,</segment><segment>muestran</segment><segment>las</segment><segment>disposiciones</segment><segment>vitales</segment><segment>y</segment><segment>afectivas</segment><segment>que</segment><segment>impul-</segment><segment>san</segment><segment>la</segment><segment>actividad</segment><segment>laboral,</segment><segment>como</segment><segment>la</segment><segment>motivación,</segment><segment>la</segment><segment>autogestión</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>capacidad</segment><segment>de</segment><segment>armonizar</segment><segment>ritmos</segment><segment>personales</segment><segment>con</segment><segment>demandas</segment><segment>externas.</segment><segment>Lejos</segment><segment>de</segment><segment>ser</segment><segment>un</segment><segment>residuo,</segment><segment>los</segment><segment>afectos,</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>energía</segment><segment>corporal,</segment><segment>se</segment><segment>convierten</segment><segment>en</segment><segment>un</segment><segment>recurso</segment><segment>productivo</segment><segment>central</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>economía</segment><segment>digital.</segment><segment>Finalmente,</segment><segment>en</segment><segment>tanto</segment><segment>faro,</segment><segment>estas</segment><segment>marcas</segment><segment>configuran</segment><segment>prácticas</segment><segment>asociadas</segment><segment>a</segment><segment>los</segment><segment>límites</segment><segment>y</segment><segment>costos</segment><segment>sociales:</segment><segment>el</segment><segment>rendimiento</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>autoexplotación</segment><segment>derivan</segment><segment>en</segment><segment>aislamiento</segment><segment>y</segment><segment>repliegue</segment><segment>relacional,</segment><segment>configurando</segment><segment>un</segment><segment>cuerpo</segment><segment>colectivo</segment><segment>fragmentado.</segment><segment>En</segment><segment>conjunto,</segment><segment>estas</segment><segment>dimensiones</segment><segment>muestran</segment><segment>que</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>intensifica</segment><segment>la</segment><segment>imbricación</segment><segment>entre</segment><segment>corporalidad,</segment><segment>afectividad</segment><segment>y</segment><segment>condiciones</segment><segment>productivas.</segment><segment>Ellas</segment><segment>ofrecen</segment><segment>claves</segment><segment>para</segment><segment>comprender</segment><segment>y</segment><segment>se-</segment><segment>guir</segment><segment>investigando</segment><segment>cómo</segment><segment>la</segment><segment>digitalización</segment><segment>reordena</segment><segment>las</segment><segment>energías</segment><segment>vitales</segment><segment>y</segment><segment>los</segment><segment>lazos</segment><segment>sociales</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>capitalismo</segment><segment>contemporáneo.</segment><segment>Referencias</segment><segment>Papers</segment><segment>ALASTUEY,</segment><segment>Eduardo</segment><segment>Bericat.</segment><segment>La</segment><segment>sociología</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>emoción</segment><segment>y</segment><segment>la</segment><segment>emoción</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>sociología.</segment><segment>,</segment><segment>n.</segment><segment>62,</segment><segment>p.</segment><segment>145-176,</segment><segment>2000.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://idus.us.es/bitstreams/fdddf8f5-29cc-4230-bfa5-92bad77b1ffa/download.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>no-</segment><segment>viembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>Os</segment><segment>sentidos</segment><segment>do</segment><segment>trabalho</segment><segment>ANTUNES,</segment><segment>Ricardo.</segment><segment>2005.</segment><segment>264</segment><segment>p.</segment><segment>:</segment><segment>ensaio</segment><segment>sobre</segment><segment>a</segment><segment>afirmação</segment><segment>e</segment><segment>a</segment><segment>negação</segment><segment>do</segment><segment>trabalho.</segment><segment>São</segment><segment>Paulo:</segment><segment>Boitempo,</segment><segment>In:</segment><segment>Working</segment><segment>life:</segment><segment>renewing</segment><segment>labour</segment><segment>process</segment><segment>analysis</segment><segment>BOLTON,</segment><segment>Sharon.</segment><segment>C.</segment><segment>Old</segment><segment>ambiguities</segment><segment>and</segment><segment>new</segment><segment>developments:</segment><segment>exploring</segment><segment>the</segment><segment>emotional</segment><segment>labour</segment><segment>process.</segment><segment>Paul;</segment><segment>SMITH,</segment><segment>Chris</segment><segment>(eds.).</segment><segment>Meditaciones</segment><segment>pascalianas</segment><segment>.</segment><segment>Basingstoke:</segment><segment>Palgrave,</segment><segment>2010.</segment><segment>p.</segment><segment>205-224.</segment><segment>THOMPSON,</segment><segment>BOURDIEU,</segment><segment>Pierre.</segment><segment>Produciendo</segment><segment>realidades.</segment><segment>Las</segment><segment>empresas</segment><segment>comunitarias</segment><segment>CASTEL,</segment><segment>Robert.</segment><segment>Centralidad</segment><segment>del</segment><segment>trabajo</segment><segment>y</segment><segment>cohesión</segment><segment>social.</segment><segment>In:</segment><segment>CARPINTERO,</segment><segment>Enrique;</segment><segment>HERNANDEZ,</segment><segment>Mario</segment><segment>(comps.).</segment><segment>.</segment><segment>Barcelona:</segment><segment>Anagrama,</segment><segment>1999.</segment><segment>365</segment><segment>p.</segment><segment>.</segment><segment>Buenos</segment><segment>Aires:</segment><segment>Topía,</segment><segment>2002.</segment><segment>p.</segment><segment>63-76.</segment><segment>14</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero</segment><segment>Trabajo</segment><segment>y</segment><segment>desgaste</segment><segment>mental</segment><segment>DEJOURS,</segment><segment>Christophe.</segment><segment>II</segment><segment>Encuesta</segment><segment>Nacional</segment><segment>a</segment><segment>trabajadores</segment><segment>sobre</segment><segment>condiciones</segment><segment>de</segment><segment>empleo,</segment><segment>trabajo,</segment><segment>salud</segment><segment>y</segment><segment>seguridad</segment><segment>.</segment><segment>Buenos</segment><segment>Aires:</segment><segment>Grupo</segment><segment>Editorial</segment><segment>Lumen,</segment><segment>2001.</segment><segment>208</segment><segment>p.</segment><segment>ECETSS.</segment><segment>de</segment><segment>Trabajo,</segment><segment>Empleo</segment><segment>y</segment><segment>Seguridad</segment><segment>Social,</segment><segment>2018.</segment><segment>DYER-WITHEFORD,</segment><segment>Nick.</segment><segment>El</segment><segment>proceso</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>civilización</segment><segment>Cyber-proletariat:</segment><segment>global</segment><segment>labour</segment><segment>in</segment><segment>the</segment><segment>digital</segment><segment>vortex</segment><segment>ELÍAS,</segment><segment>Norbert.</segment><segment>Digital</segment><segment>labour</segment><segment>and</segment><segment>Karl</segment><segment>Marx</segment><segment>.</segment><segment>Buenos</segment><segment>Aires:</segment><segment>FCE,</segment><segment>1993.</segment><segment>581</segment><segment>p.</segment><segment>.</segment><segment>Ministerio</segment><segment>.</segment><segment>London:</segment><segment>Pluto</segment><segment>Press,</segment><segment>2015.</segment><segment>240</segment><segment>p.</segment><segment>FUCHS,</segment><segment>Christian.</segment><segment>.</segment><segment>London:</segment><segment>Routledge,</segment><segment>2014.</segment><segment>424</segment><segment>p.</segment><segment>TripleC,</segment><segment>FUCHS,</segment><segment>Christian;</segment><segment>SANDOVAL,</segment><segment>Marisol.</segment><segment>Digital</segment><segment>workers</segment><segment>of</segment><segment>the</segment><segment>world</segment><segment>unite!</segment><segment>A</segment><segment>framework</segment><segment>for</segment><segment>critically</segment><segment>theorising</segment><segment>and</segment><segment>analysing</segment><segment>digital</segment><segment>labour.</segment><segment>v.</segment><segment>12,</segment><segment>n.</segment><segment>2,</segment><segment>p.</segment><segment>486-563,</segment><segment>2014.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://westminsterresearch.westminster.</segment><segment>ac.uk/download/f321df3942541f9f7145e6a0c8a0f67712f9888fd2b414e09f920a198cb5b03a/2331022/Fuchs_San-</segment><segment>doval_TripleC_DigitalWorkers_2014.pdf.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>In:</segment><segment>Reconsidering</segment><segment>value</segment><segment>and</segment><segment>labour</segment><segment>in</segment><segment>the</segment><segment>digital</segment><segment>age</segment><segment>FUMAGALLI,</segment><segment>Andrea.</segment><segment>The</segment><segment>concept</segment><segment>of</segment><segment>subsumption</segment><segment>of</segment><segment>labour</segment><segment>to</segment><segment>capital:</segment><segment>towards</segment><segment>life</segment><segment>subsumption</segment><segment>in</segment><segment>bio-cognitive</segment><segment>cap-</segment><segment>italism.</segment><segment>.</segment><segment>Westminster:</segment><segment>Palgrave</segment><segment>Macmillan,</segment><segment>2015.</segment><segment>p.</segment><segment>224-245.</segment><segment>FISHER,</segment><segment>Eran;</segment><segment>FUCHS,</segment><segment>Christian</segment><segment>(eds.).</segment><segment>¿A</segment><segment>dónde</segment><segment>va</segment><segment>el</segment><segment>trabajo</segment><segment>humano?</segment><segment>FRIEDMAN,</segment><segment>Georges.</segment><segment>La</segment><segment>constitución</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>sociedad</segment><segment>Buenos</segment><segment>Aires:</segment><segment>Editorial</segment><segment>Sudamericana,</segment><segment>1961.</segment><segment>426</segment><segment>p.</segment><segment>GIDDENS,</segment><segment>Anthony.</segment><segment>Annual</segment><segment>Review</segment><segment>of</segment><segment>Anthropology</segment><segment>.</segment><segment>Buenos</segment><segment>Aires:</segment><segment>Amorrortu,</segment><segment>2003.</segment><segment>416</segment><segment>p.</segment><segment>GREMILION,</segment><segment>Hellen.</segment><segment>The</segment><segment>cultural</segment><segment>politics</segment><segment>of</segment><segment>body</segment><segment>size.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>34,</segment><segment>n.</segment><segment>1,</segment><segment>p.</segment><segment>13-32,</segment><segment>2005.</segment><segment>DOI:</segment><segment>10.1146/annurev.anthro.33.070203.143814.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://www.annualreviews.org/content/jour-</segment><segment>nals/10.1146/annurev.anthro.33.070203.143814.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>Cuerpos</segment><segment>dominados,</segment><segment>cuerpos</segment><segment>en</segment><segment>ruptura</segment><segment>et</segment><segment>al.</segment><segment>HABER,</segment><segment>Stéphane</segment><segment>The</segment><segment>managed</segment><segment>heart:</segment><segment>commercialization</segment><segment>of</segment><segment>human</segment><segment>feeling</segment><segment>.</segment><segment>Buenos</segment><segment>Aires:</segment><segment>Nueva</segment><segment>Visión,</segment><segment>2007.</segment><segment>128</segment><segment>p.</segment><segment>HOCHSCHILD,</segment><segment>Arlie</segment><segment>Russel.</segment><segment>fornia</segment><segment>Press,</segment><segment>1983.</segment><segment>307</segment><segment>p.</segment><segment>.</segment><segment>Berkeley:</segment><segment>University</segment><segment>of</segment><segment>Cali-</segment><segment>Work</segment><segment>Organisation,</segment><segment>Labour</segment><segment>&amp;</segment><segment>Globalisation</segment><segment>,</segment><segment>HUWS,</segment><segment>Ursula.</segment><segment>Working</segment><segment>online,</segment><segment>living</segment><segment>offline:</segment><segment>labour</segment><segment>in</segment><segment>the</segment><segment>internet</segment><segment>age.</segment><segment>v.</segment><segment>7,</segment><segment>n.</segment><segment>1,</segment><segment>p.</segment><segment>1-11,</segment><segment>2013.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://www.jstor.org/stable/10.13169/workorgalaboglob.7.1.0001.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>Capitalismo,</segment><segment>consumo</segment><segment>y</segment><segment>autenticidad:</segment><segment>las</segment><segment>emociones</segment><segment>como</segment><segment>mercancía</segment><segment>ILLOUZ,</segment><segment>Eva;</segment><segment>MASTRANGELO,</segment><segment>Stella.</segment><segment>Aires:</segment><segment>Katz,</segment><segment>2019.</segment><segment>296</segment><segment>p.</segment><segment>.</segment><segment>Buenos</segment><segment>Exposiciones</segment><segment>psicosociales</segment><segment>laborales</segment><segment>en</segment><segment>España</segment><segment>INSTITUTO</segment><segment>SINDICAL</segment><segment>DE</segment><segment>TRABAJO,</segment><segment>AMBIENTE</segment><segment>Y</segment><segment>SALUD</segment><segment>(España).</segment><segment>:</segment><segment>una</segment><segment>mirada</segment><segment>de</segment><segment>clase</segment><segment>y</segment><segment>de</segment><segment>género.</segment><segment>[Madrid]:</segment><segment>ISTAS,</segment><segment>2019.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://istas.net/sites/default/files/2019-05/</segment><segment>Adminis-</segment><segment>Informe%20genero%20y%20clase.pdf.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>trative</segment><segment>Science</segment><segment>Quarterly</segment><segment>KARASEK</segment><segment>JR.,</segment><segment>Robert</segment><segment>A.</segment><segment>Job</segment><segment>Demands,</segment><segment>Job</segment><segment>Decision</segment><segment>Latitude,</segment><segment>and</segment><segment>Mental</segment><segment>Strain:</segment><segment>Implications</segment><segment>for</segment><segment>Job</segment><segment>Redesign.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>24,</segment><segment>n.</segment><segment>2,</segment><segment>p.</segment><segment>285–308,</segment><segment>1979.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://doi.org/10.2307/2392498.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>La</segment><segment>sociología</segment><segment>del</segment><segment>cuerpo</segment><segment>LE</segment><segment>BRETON,</segment><segment>David.</segment><segment>.</segment><segment>Buenos</segment><segment>Aires:</segment><segment>Ediciones</segment><segment>Nueva</segment><segment>Visión,</segment><segment>2002.</segment><segment>112</segment><segment>p.</segment><segment>Norus</segment><segment>-</segment><segment>Novos</segment><segment>Rumos</segment><segment>Sociológicos</segment><segment>LISDERO,</segment><segment>Pedro</segment><segment>Matías;</segment><segment>QUATTRINI,</segment><segment>Diego.</segment><segment>Trabajo</segment><segment>y</segment><segment>sensibilidades:</segment><segment>un</segment><segment>análisis</segment><segment>de</segment><segment>la</segment><segment>gestión</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos</segment><segment>y</segment><segment>las</segment><segment>emo-</segment><segment>ciones</segment><segment>en</segment><segment>algunos</segment><segment>espacios</segment><segment>de</segment><segment>trabajo.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>8,</segment><segment>n.</segment><segment>13,</segment><segment>2020.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://</segment><segment>periodicos.ufpel.edu.br/ojs2/index.php/NORUS/article/view/17875/11686.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>12</segment><segment>ago.</segment><segment>2025.</segment><segment>Trabajar</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>siglo</segment><segment>XX</segment><segment>LISDERO,</segment><segment>Pedro</segment><segment>Matías;</segment><segment>DEL</segment><segment>CORRO,</segment><segment>Leandro</segment><segment>Tomás.</segment><segment>Trabajo</segment><segment>digital:</segment><segment>aportes</segment><segment>desde</segment><segment>una</segment><segment>sociología</segment><segment>de</segment><segment>los</segment><segment>cuerpos/emo-</segment><segment>ciones</segment><segment>a</segment><segment>una</segment><segment>definición</segment><segment>desde</segment><segment>el</segment><segment>Sur</segment><segment>Global.</segment><segment>In:</segment><segment>COLOMBO,</segment><segment>Andreina;</segment><segment>PELLÓN,</segment><segment>Ignacio</segment><segment>(eds.).</segment><segment>:</segment><segment>Reconsid-</segment><segment>digitalización</segment><segment>de</segment><segment>prácticas</segment><segment>y</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>en</segment><segment>Rafaela.</segment><segment>Rafaela:</segment><segment>UNRAF,</segment><segment>2024.</segment><segment>p.</segment><segment>41-65.</segment><segment>ering</segment><segment>value</segment><segment>and</segment><segment>labour</segment><segment>in</segment><segment>the</segment><segment>digital</segment><segment>age</segment><segment>LUND,</segment><segment>Arwid.</segment><segment>A</segment><segment>contribution</segment><segment>to</segment><segment>a</segment><segment>critique</segment><segment>of</segment><segment>the</segment><segment>concept</segment><segment>playbour.</segment><segment>Policy</segment><segment>implications</segment><segment>of</segment><segment>virtual</segment><segment>work</segment><segment>FISHER,</segment><segment>Eran;</segment><segment>FUCHS,</segment><segment>Chistian</segment><segment>(eds.).</segment><segment>.</segment><segment>Westminster:</segment><segment>Palgrave</segment><segment>Macmillan,</segment><segment>2015.</segment><segment>p.</segment><segment>63-79.</segment><segment>In:</segment><segment>MEIL,</segment><segment>Pamela;</segment><segment>KIROV,</segment><segment>Vassil.</segment><segment>Revista</segment><segment>del</segment><segment>Centro</segment><segment>de</segment><segment>Estudios</segment><segment>de</segment><segment>Sociología</segment><segment>del</segment><segment>Trabajo</segment><segment>NEFFA,</segment><segment>Julio</segment><segment>César.</segment><segment>Un</segment><segment>nuevo</segment><segment>campo</segment><segment>de</segment><segment>estudio</segment><segment>para</segment><segment>la</segment><segment>sociología</segment><segment>del</segment><segment>trabajo:</segment><segment>los</segment><segment>riesgos</segment><segment>psicosociales</segment><segment>en</segment><segment>el</segment><segment>trabajo.</segment><segment>,</segment><segment>n.</segment><segment>11,</segment><segment>p.</segment><segment>66-104,</segment><segment>abr.</segment><segment>2019.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://reposi-</segment><segment>torio.unne.edu.ar/bitstream/handle/123456789/54077/RIUNNE_FCE_AR_Neffa_JC-2.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>.</segment><segment>London:</segment><segment>Palgrave</segment><segment>Macmillan,</segment><segment>2017.</segment><segment>301</segment><segment>p.</segment><segment>Mental</segment><segment>health</segment><segment>at</segment><segment>work:</segment><segment>policy</segment><segment>brief</segment><segment>ORGANIZACIÓN</segment><segment>MUNDIAL</segment><segment>DE</segment><segment>LA</segment><segment>SALUD.</segment><segment>.</segment><segment>Geneva:</segment><segment>WHO,</segment><segment>2022.</segment><segment>ISBN</segment><segment>9789240057944.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://www.who.int/publications/i/item/9789240057944.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>12</segment><segment>ago.</segment><segment>2025.</segment><segment>15</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment><segment>Journal</segment><segment>of</segment><segment>Consumer</segment><segment>Culture</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>10,</segment><segment>n.</segment><segment>RITZER,</segment><segment>George;</segment><segment>JURGENSON,</segment><segment>Nathan.</segment><segment>Production,</segment><segment>consumption,</segment><segment>presumption.</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>1,</segment><segment>p.</segment><segment>13-36,</segment><segment>2010.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1469540509354673.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>The</segment><segment>Journal</segment><segment>of</segment><segment>neuropsychiatry</segment><segment>and</segment><segment>clinical</segment><segment>2025</segment><segment>neurosciences</segment><segment>SELYE,</segment><segment>Hans.</segment><segment>A</segment><segment>syndrome</segment><segment>produced</segment><segment>by</segment><segment>diverse</segment><segment>nocuous</segment><segment>agents</segment><segment>(1936).</segment><segment>ceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>10,</segment><segment>n.</segment><segment>2,</segment><segment>p.</segment><segment>230–231,</segment><segment>1998</segment><segment>(reimpresión).</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://doi.org/10.1176/jnp.10.2.230a.</segment><segment>Ac-</segment><segment>Revista</segment><segment>Científica</segment><segment>de</segment><segment>UCES</segment><segment>SCHUREN,</segment><segment>Natalia</segment><segment>Aquilino.</segment><segment>Cuerpo,</segment><segment>salud</segment><segment>y</segment><segment>salud</segment><segment>mental</segment><segment>en</segment><segment>la</segment><segment>problemática</segment><segment>del</segment><segment>trabajo.</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>8,</segment><segment>n.</segment><segment>1,</segment><segment>p.</segment><segment>9-21,</segment><segment>2004.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://dspace.uces.edu.ar/jspui/bitstream/123456789/342/1/Cuerpo_salu-</segment><segment>d_y_salud_mental.pdf.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>In:</segment><segment>Onteaiken.</segment><segment>Boletín</segment><segment>sobre</segment><segment>Prácticas</segment><segment>y</segment><segment>Estudios</segment><segment>de</segment><segment>Acción</segment><segment>Colectiva</segment><segment>SCRIBANO,</segment><segment>Adrián;</segment><segment>LISDERO,</segment><segment>Pedro</segment><segment>Matías;</segment><segment>QUATTRINI,</segment><segment>Diego.</segment><segment>Trabajo</segment><segment>global:</segment><segment>transformaciones,</segment><segment>sensibilidades</segment><segment>y</segment><segment>con-</segment><segment>flictos</segment><segment>sociales.</segment><segment>,</segment><segment>n.</segment><segment>22,</segment><segment>p.</segment><segment>1-6,</segment><segment>nov.</segment><segment>2016.</segment><segment>Dispo-</segment><segment>nible</segment><segment>en:</segment><segment>http://onteaiken.com.ar/ver/boletin22/onteaiken-22.pdf.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>12</segment><segment>ago.</segment><segment>2025.</segment><segment>Normalization,</segment><segment>enjoyment</segment><segment>and</segment><segment>bodies/emotions:</segment><segment>argentines</segment><segment>sensibilities</segment><segment>SCRIBANO,</segment><segment>Adrián.</segment><segment>Science,</segment><segment>2017.</segment><segment>268</segment><segment>p.</segment><segment>Digital</segment><segment>labour,</segment><segment>society</segment><segment>and</segment><segment>the</segment><segment>politics</segment><segment>of</segment><segment>sensibilities</segment><segment>.</segment><segment>New</segment><segment>York:</segment><segment>Nova</segment><segment>SCRIBANO,</segment><segment>Adrián;</segment><segment>LISDERO,</segment><segment>Pedro</segment><segment>Matías.</segment><segment>grave</segment><segment>Macmillan,</segment><segment>2020.</segment><segment>220</segment><segment>p.</segment><segment>.</segment><segment>New</segment><segment>York:</segment><segment>Pal-</segment><segment>Colonization</segment><segment>of</segment><segment>the</segment><segment>inner</segment><segment>planet:</segment><segment>21st</segment><segment>century</segment><segment>social</segment><segment>theory</segment><segment>from</segment><segment>the</segment><segment>politics</segment><segment>of</segment><segment>sensibilities</segment><segment>SCRIBANO,</segment><segment>Adrián.</segment><segment>New</segment><segment>York:</segment><segment>Routledge,</segment><segment>2023.</segment><segment>154</segment><segment>p.</segment><segment>chology</segment><segment>SIEGRIST,</segment><segment>Johannes.</segment><segment>Adverse</segment><segment>health</segment><segment>effects</segment><segment>of</segment><segment>high-effort/low-reward</segment><segment>conditions.</segment><segment>.</segment><segment>Journal</segment><segment>of</segment><segment>Occupational</segment><segment>Health</segment><segment>Psy-</segment><segment>,</segment><segment>v.</segment><segment>1,</segment><segment>n.</segment><segment>1,</segment><segment>p.</segment><segment>27–41,</segment><segment>1996.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://psycnet.apa.org/record/1996-04477-003.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>Una</segment><segment>cultura</segment><segment>laboral</segment><segment>saludable:</segment><segment>SUPERINTENDENCIA</segment><segment>DE</segment><segment>RIESGOS</segment><segment>DEL</segment><segment>TRABAJO</segment><segment>(SRT).</segment><segment>condiciones</segment><segment>y</segment><segment>medioambiente</segment><segment>de</segment><segment>trabajo.</segment><segment>Buenos</segment><segment>Aires:</segment><segment>SRT,</segment><segment>2022.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>http://publicaciones.srt.gob.ar/Publicaciones/2022/srt_salud_en_</segment><segment>el_trabajo%20(1).pdf.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>12</segment><segment>ago.</segment><segment>2025.</segment><segment>Tablero</segment><segment>dinámico</segment><segment>sobre</segment><segment>accidentabilidad</segment><segment>por</segment><segment>casos,</segment><segment>SUPERINTENDENCIA</segment><segment>DE</segment><segment>RIESGOS</segment><segment>DEL</segment><segment>TRABAJO</segment><segment>(SRT).</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://www.srt.gob.ar/estadisticas/acc_tablero_casos_tableau.php.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>12</segment><segment>ago.</segment><segment>2025.</segment><segment>Digital</segment><segment>labor:</segment><segment>2025.</segment><segment>TERRANOVA,</segment><segment>Tiziana.</segment><segment>Free</segment><segment>labor.</segment><segment>In:</segment><segment>SCHOLZ,</segment><segment>Trebor</segment><segment>(ed.).</segment><segment>York:</segment><segment>Routledge,</segment><segment>2012.</segment><segment>p.</segment><segment>46-78.</segment><segment>Information</segment><segment>economy</segment><segment>report</segment><segment>2017</segment><segment>the</segment><segment>internet</segment><segment>as</segment><segment>playground</segment><segment>and</segment><segment>factory.</segment><segment>New</segment><segment>UNITED</segment><segment>NATIONS</segment><segment>TRADE</segment><segment>AND</segment><segment>DEVELOPMENT</segment><segment>(UNCTAD).</segment><segment>:</segment><segment>digitalization,</segment><segment>trade</segment><segment>and</segment><segment>development.</segment><segment>Geneva:</segment><segment>United</segment><segment>Nations,</segment><segment>2017.</segment><segment>Disponible</segment><segment>en:</segment><segment>https://unctad.org/system/files/official-document/</segment><segment>ier2017_en.pdf.</segment><segment>Acceso</segment><segment>en:</segment><segment>18</segment><segment>de</segment><segment>noviembre</segment><segment>de</segment><segment>2025</segment><segment>16</segment><segment>Pedro</segment><segment>Lisdero</segment><segment>Marcas</segment><segment>Corporais</segment><segment>e</segment><segment>Trabalho</segment><segment>Digital:</segment><segment>Contribuições</segment><segment>a</segment><segment>partir</segment><segment>de</segment><segment>uma</segment><segment>Sociologia</segment><segment>dos</segment><segment>Corpos/Emoções</segment><segment>Bodily</segment><segment>Marks</segment><segment>and</segment><segment>Digital</segment><segment>Labor:</segment><segment>Contributions</segment><segment>from</segment><segment>a</segment><segment>Sociology</segment><segment>of</segment><segment>Bodies/Emotions</segment><segment>Resumo</segment><segment>Abstract</segment><segment>Este</segment><segment>artigo</segment><segment>interpreta</segment><segment>as</segment><segment>“marcas”</segment><segment>dos</segment><segment>corpos-que-</segment><segment>-trabalham</segment><segment>nas</segment><segment>Sociedades</segment><segment>4.0</segment><segment>(Scribano</segment><segment>e</segment><segment>Lisde-</segment><segment>ro,</segment><segment>2019),</segment><segment>integrando</segment><segment>contribuições</segment><segment>da</segment><segment>teoria</segment><segment>so-</segment><segment>cial</segment><segment>do</segment><segment>corpo</segment><segment>e</segment><segment>das</segment><segment>emoções.</segment><segment>Com</segment><segment>base</segment><segment>em</segment><segment>fontes</segment><segment>secundárias</segment><segment>e</segment><segment>entrevistas</segment><segment>com</segment><segment>trabalhadores</segment><segment>digi-</segment><segment>tais</segment><segment>em</segment><segment>Córdoba</segment><segment>e</segment><segment>Villa</segment><segment>María</segment><segment>(Argentina),</segment><segment>busca-</segment><segment>-se</segment><segment>problematizar</segment><segment>a</segment><segment>dimensão</segment><segment>emocional</segment><segment>do</segment><segment>traba-</segment><segment>lho</segment><segment>digital</segment><segment>e</segment><segment>propor</segment><segment>uma</segment><segment>noção</segment><segment>ampla</segment><segment>de</segment><segment>“marcas</segment><segment>corporais”</segment><segment>como</segment><segment>chave</segment><segment>para</segment><segment>compreender</segment><segment>os</segment><segment>pro-</segment><segment>cessos</segment><segment>de</segment><segment>reestruturação</segment><segment>atuais.</segment><segment>O</segment><segment>artigo</segment><segment>está</segment><segment>or-</segment><segment>ganizado</segment><segment>em</segment><segment>três</segment><segment>eixos:</segment><segment>(1)</segment><segment>uma</segment><segment>conceituação</segment><segment>da</segment><segment>interseção</segment><segment>entre</segment><segment>digitalização</segment><segment>e</segment><segment>emocionalização</segment><segment>do</segment><segment>trabalho,</segment><segment>apresentando</segment><segment>as</segment><segment>marcas</segment><segment>corporais</segment><segment>como</segment><segment>ferramenta</segment><segment>analítica;</segment><segment>(2)</segment><segment>a</segment><segment>apresentação</segment><segment>de</segment><segment>dados</segment><segment>secundários</segment><segment>que</segment><segment>contextualizam</segment><segment>as</segment><segment>formas</segment><segment>tradicionais</segment><segment>de</segment><segment>abordar</segment><segment>as</segment><segment>afecções</segment><segment>corporais</segment><segment>no</segment><segment>trabalho;</segment><segment>e</segment><segment>(3)</segment><segment>a</segment><segment>recuperação</segment><segment>das</segment><segment>vozes</segment><segment>dos</segment><segment>ato-</segment><segment>res</segment><segment>para</segment><segment>explorar</segment><segment>a</segment><segment>relação</segment><segment>entre</segment><segment>marcas</segment><segment>corporais</segment><segment>e</segment><segment>emoções,</segment><segment>fornecendo</segment><segment>pistas</segment><segment>significativas</segment><segment>para</segment><segment>compreender</segment><segment>os</segment><segment>processos</segment><segment>de</segment><segment>reestruturação</segment><segment>so-</segment><segment>Palavras-chave:</segment><segment>cial</segment><segment>em</segment><segment>curso.</segment><segment>Corpos;</segment><segment>Emoções;</segment><segment>Digital;</segment><segment>Traba-</segment><segment>lho;</segment><segment>Argentina;</segment><segment>Sociologia.</segment><segment>This</segment><segment>article</segment><segment>interprets</segment><segment>the</segment><segment>“marks”</segment><segment>of</segment><segment>working</segment><segment>bo-</segment><segment>dies</segment><segment>in</segment><segment>Societies</segment><segment>4.0</segment><segment>(Scribano</segment><segment>and</segment><segment>Lisdero,</segment><segment>2019),</segment><segment>integrating</segment><segment>contributions</segment><segment>from</segment><segment>the</segment><segment>body</segment><segment>and</segment><segment>emo-</segment><segment>tion</segment><segment>theory.</segment><segment>Based</segment><segment>on</segment><segment>secondary</segment><segment>sources</segment><segment>and</segment><segment>in-</segment><segment>terviews</segment><segment>with</segment><segment>digital</segment><segment>workers</segment><segment>in</segment><segment>Córdoba</segment><segment>and</segment><segment>Villa</segment><segment>María</segment><segment>(Argentina),</segment><segment>it</segment><segment>seeks</segment><segment>to</segment><segment>problematize</segment><segment>the</segment><segment>emotional</segment><segment>dimension</segment><segment>of</segment><segment>digital</segment><segment>work</segment><segment>and</segment><segment>propose</segment><segment>a</segment><segment>broad</segment><segment>notion</segment><segment>of</segment><segment>“body</segment><segment>marks”</segment><segment>as</segment><segment>key</segment><segment>to</segment><segment>understan-</segment><segment>ding</segment><segment>current</segment><segment>restructuring</segment><segment>processes.</segment><segment>The</segment><segment>paper</segment><segment>is</segment><segment>organized</segment><segment>around</segment><segment>three</segment><segment>axes:</segment><segment>(1)</segment><segment>a</segment><segment>conceptualiza-</segment><segment>tion</segment><segment>of</segment><segment>the</segment><segment>intersection</segment><segment>between</segment><segment>digitization</segment><segment>and</segment><segment>emotionalization</segment><segment>of</segment><segment>work,</segment><segment>proposing</segment><segment>body</segment><segment>marks</segment><segment>as</segment><segment>an</segment><segment>analytical</segment><segment>tool;</segment><segment>(2)</segment><segment>the</segment><segment>presentation</segment><segment>of</segment><segment>secon-</segment><segment>dary</segment><segment>data</segment><segment>that</segment><segment>contextualizes</segment><segment>traditional</segment><segment>ways</segment><segment>of</segment><segment>addressing</segment><segment>bodily</segment><segment>conditions</segment><segment>at</segment><segment>work;</segment><segment>and</segment><segment>(3)</segment><segment>the</segment><segment>recovery</segment><segment>of</segment><segment>the</segment><segment>voices</segment><segment>of</segment><segment>the</segment><segment>actors</segment><segment>to</segment><segment>explore</segment><segment>the</segment><segment>relationship</segment><segment>between</segment><segment>bodily</segment><segment>marks</segment><segment>and</segment><segment>emotions,</segment><segment>providing</segment><segment>significant</segment><segment>clues</segment><segment>for</segment><segment>understanding</segment><segment>the</segment><segment>Keywords</segment><segment>ongoing</segment><segment>processes</segment><segment>of</segment><segment>social</segment><segment>restructuring.</segment><segment>:</segment><segment>Bodies;</segment><segment>Emotions;</segment><segment>Digital;</segment><segment>Work;</segment><segment>Ar-</segment><segment>gentina;</segment><segment>Sociology</segment><segment>Histórico</segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment></segment><segment>Recebido:</segment><segment>Setembro/25</segment><segment>Parecer:</segment><segment>Setembro/25</segment><segment>Aceito:</segment><segment>Outubro/25</segment><segment>Aceito:</segment><segment>Outubro/25</segment><segment>Revisado</segment><segment>Autor:</segment><segment>Outubro/25</segment><segment>Revisão</segment><segment>Gramatical/Ortográfica</segment><segment>e</segment><segment>ABNT:</segment><segment>Novembro/25</segment><segment>Revisado</segment><segment>Autor:</segment><segment>Novembro/25</segment><segment>Publicado:</segment><segment>Dezembro/25</segment><segment>Marina</segment><segment>de</segment><segment>Souza</segment><segment>Sartore</segment><segment>(Editora-Chefe)</segment><segment>17</segment><segment>Equipe</segment><segment>Editorial</segment><segment>Revista</segment><segment>TOMO</segment><segment>envolvida</segment><segment>no</segment><segment>processo</segment><segment>editorial</segment><segment>deste</segment><segment>artigo</segment><segment>Marcas</segment><segment>corporales</segment><segment>y</segment><segment>trabajo</segment><segment>digital</segment></root>